នៅក្នុងចក្កវត្តិសូត្រ (ទីឃនិកាយ) «ចក្កវត្តិវត្ថុ ១២ ប្រការ» (ឬចក្រពត្តិវឌ្ឍនៈ / កាតព្វកិច្ចរបស់ស្តេចចក្រពត្តិ) គឺជាវិធាន និងកាតព្វកិច្ចអភិបាលកិច្ច ១២ ចំណុច ដែលស្តេចចក្រពត្តិត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ ដើម្បីដឹកនាំរដ្ឋឱ្យមានសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងភាពរុងរឿង។
ខ្លឹមសារនៃចក្កវត្តិវត្ថុ ១២ ប្រការ កាតព្វកិច្ចទាំង ១២ ប្រការនេះ អាចបែងចែកជា ៥ ក្រុមសំខាន់ៗ ដូចតទៅ៖
ការការពារ និងគាំពារផ្ទៃក្នុងរដ្ឋ (៤ ប្រការ)
១. អន្តោជនស្មិំ (រាស្ត្រក្នុងដែន)៖ មើលថែ រ៉ាប់រង និងការពារប្រជារាស្ត្រក្នុងអាណាចក្រឱ្យបានសុខសាន្ត។
២. ពលកាយស្មិំ (យោធិន/កងទ័ព)៖ ទំនុកបម្រុង គ្រប់គ្រង និងផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់កងទ័ព និងមន្ត្រីរាជការ។
៣. ខត្តិយេសុ (ក្សត្រចំណុះ/អ្នកដឹកនាំថ្នាក់ក្រោម)៖ យកចិត្តទុកដាក់ និងមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអ្នកដឹកនាំតំបន់ ឬក្សត្រចំណុះ។
៤. អនុយន្តេសុ (មន្ត្រី និងបរិវារ)៖ គាំពារ និងផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ក្រុមមន្ត្រីរាជការ អ្នករាជការ និងអ្នកធ្វើការជិតដិត។
ការគាំពារស្រទាប់វណ្ណៈ និងប្រជាជនទូទៅ (៣ ប្រការ)
៥. ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ (ព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី)៖ មើលថែអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកជំនួញ និងពាណិជ្ជករ ដើម្បីជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមានចរន្តល្អ។
៦. នគរនិគមេសុ (ប្រជាជនក្នុងក្រុង និងជនបទ)៖ ផ្តល់សុវត្ថិភាព និងការអភិវឌ្ឍស្មើភាពគ្នា ទាំងអ្នកនៅទីក្រុង និងអ្នកនៅជនបទ។
៧. សមណព្រាហ្មណេសុ (សមណព្រាហ្មណ៍/អ្នកបួស)៖ ឧបត្ថម្ភ និងការពារអ្នកបួស ឬសមណៈដែលមានសីលធម៌ ដើម្បីថែរក្សាផ្លូវចិត្តសង្គម។
ការគាំពារធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន (១ ប្រការ)
៨. មិគបក្ខីសុ (សត្វចតុបាទ និងបក្សាបក្សី)៖ ផ្តល់ក្តីមេត្តា និងការពារសត្វធាតុ ព្រមទាំងបរិស្ថានធម្មជាតិ មិនឱ្យមានការបំផ្លាញផ្តេសផ្តាស។
ការបង្ការអធម៌ និងការលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ (២ ប្រការ)
៩. អធម្មការបដិក្ខេបៈ (ការឃាត់ឃាំងអធម៌)៖ បង្កើនច្បាប់ និងវិធានការការពារ មិនឱ្យអំពើអធម៌ ឬអំពើពុករលួយកើតឡើងក្នុងសង្គម។
១០. អធនានំ ធនានុប្បទានំ (ការផ្តល់ទ្រព្យដល់អ្នកក្រីក្រ)៖ ចែករំលែកធនធាន និងបង្កើតឱកាសដល់អ្នកខ្សត់ខ្សោយ (លុបបំបាត់គម្លាតអ្នកមាន-អ្នកក្រ)។
ការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកប្រាជ្ញ (២ ប្រការ)
១១. សមណព្រាហ្មណេ អុបសំកមិត្វា (ការចូលទៅរកអ្នកបួស/អ្នកប្រាជ្ញ)៖ ចូលទៅសាកសួរ ស្តាប់យោបល់ និងពិគ្រោះជាមួយអ្នកមានចំណេះដឹង និងសីលធម៌។
១២. កុសលានុយោគៈ (ការសួរនាំអំពីកុសល និងអកុសល)៖ សាកសួរស្វែងយល់ថា «អ្វីជាអំពើល្អ? អ្វីជាអំពើអាក្រក់? អ្វីនាំមកនូវប្រយោជន៍ ឬសេចក្តីវិនាស?» ដើម្បីយកមកធ្វើជាគោលនយោបាយដឹកនាំ។
តម្លៃចំពោះការដឹកនាំ និងអភិបាលកិច្ច ទោះបីជាចក្កវត្តិវត្ថុ ១២ ប្រការ ត្រូវ បានតាក់តែងឡើងរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធគំនិតនេះមាន តម្លៃសកល យ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះការដឹកនាំរដ្ឋ និងស្ថាប័ននាពេលបច្ចុប្បន្ន៖
អភិបាលកិច្ចបរិយាបន្ន កាតព្វកិច្ចទី ១ ដល់ទី ៧ បង្ហាញថា អ្នកដឹកនាំត្រូវមើលថែមនុស្សគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ គ្មានការរើសអើងរវាងកងទ័ព មន្ត្រី អ្នកជំនួញ ឬអ្នកស្រែចំការឡើយ។
យុត្តិធម៌សេដ្ឋកិច្ច កាតព្វកិច្ចទី ១០ («ផ្តល់ទ្រព្យដល់អ្នកក្រ») គឺជាគ្រឹះនៃ រដ្ឋសុខុមាលភាព ដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ព្រោះភាពក្រីក្រជាឫសគល់នៃបទល្មើស និងអស្ថិរភាពសង្គម។
ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព កាតព្វកិច្ចទី ៨ លើកឡើងពីការការពារសត្វ និងធម្មជាតិ ដែលត្រូវគ្នាបេះបិទនឹងគោលការណ៍ អភិរក្សបរិស្ថាន នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
សីលធម៌ និងការដឹកនាំដោយផ្អែកលើចំណេះដឹង កាតព្វកិច្ចទី ១១ និង ១២ បង្រៀនថា អ្នកដឹកនាំមិនត្រូវប្រកាន់គំនិតអត្មានិយមឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបើកចិត្តស្តាប់មតិយោបល់របស់អ្នកប្រាជ្ញ និងដឹកនាំដោយផ្អែកលើសីលធម៌ជាធំ។
No comments:
Post a Comment