រឿងព្រះមហាកស្សបត្ថេរ

 ២. រឿងព្រះមហាកស្សបត្ថេរ

ព្រះបរមសាស្តា កាលដែលទ្រង់គង់ប្រថាប់នៅក្នុងវេឡុវនមហាវិហារ បានប្រារព្ធនូវព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះធម្មទេសនានេះដែលមានពាក្យផ្ដើមថា ឧយ្យុញ្ជន្តិ ជាដើម។

 

ឮថា ក្នុងសម័យមួយ ព្រះសាស្តាទ្រង់គង់ចាំវស្សាក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ លុះចេញវស្សាហើយ ទ្រង់ក៏មានបន្ទូលឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដឹងថា កន្លងទៅកន្លះខែ (១៥ ថ្ងៃ) ពីនេះទៅ តថាគតនឹងចេញទៅកាន់ចារិក។ ការប្រកាសឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដឹងមុនបែបនេះ គឺជាវត្ត (ទំនៀមទម្លាប់) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលដែលទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់យាងទៅកាន់ចារិកជាមួយពួកភិក្ខុ ដើម្បីឱ្យពួកភិក្ខុបានដុតបាត្រ និងជ្រលក់ចីវរជាដើមរបស់ខ្លួនទុកជាមុន ទើបអាចធ្វើដំណើរទៅបានដោយងាយស្រួល។

ក្នុងកាលដែលពួកភិក្ខុកំពុងរៀបចំបាត្រ និងចីវររៀងៗខ្លួននោះ ព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ក៏បានបោកគក់ចីវររបស់លោកដែរ។ ពួកភិក្ខុទាំងឡាយក៏ពោលទោសថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈបោកគក់ចីវរយ៉ាងនេះ ក្នុងក្រុងនេះទាំងក្នុង និងក្រៅមានមនុស្សរស់នៅរហូតដល់ ១៨ កោដិ នាក់ ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ អ្នកណាដែលមិនមែនជាសាច់ញាតិរបស់លោក ក៏សុទ្ធតែជាអ្នកបម្រើឧបដ្ឋាក ចំណែកអ្នកណាដែលមិនមែនជាអ្នកបម្រើឧបដ្ឋាក ក៏សុទ្ធតែជាសាច់ញាតិរបស់លោកដែរ ពួកគេតែងតែធ្វើនូវសក្ការៈបូជាដល់ព្រះថេរៈដោយបច្ច័យ ៤ យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ចុះលោកលះបង់នូវការឧបការៈដ៏ច្រើនយ៉ាងនេះ តើលោកនឹងយាងទៅណាទៅ ប្រសិនបើលោកយាងទៅមែន ក៏ប្រហែលជាយាងទៅមិនឆ្ងាយហួសពីមាបមាទកន្ទរៈ (ជ្រោះកុំប្រមាទ) នោះឡើយ។

ឮថា ទីកន្លែងណាដែលព្រះសាស្តាយាងទៅដល់ហើយ ឃើញថាជាកន្លែងដែលគួរឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវត្រឡប់វិលមកវិញ ទ្រង់ក៏ត្រាស់ថា អ្នកទាំងឡាយចូរត្រឡប់ពីទីនេះទៅវិញចុះ កុំបីប្រមាទឡើយ ទីនោះឯងទើបឈ្មោះថា មាបមាទកន្ទរៈ (ជ្រោះកុំប្រមាទ) ពាក្យដែលពួកភិក្ខុពោលនោះ គឺសំដៅដល់ទីកន្លែងនេះឯង។

ព្រះសាស្តាកាលដែលនឹងយាងចេញទៅកាន់ចារិក ទ្រង់មានព្រះតម្រិះថា ក្នុងក្រុងនេះទាំងក្នុង និងក្រៅមានមនុស្សរស់នៅរហូតដល់ ១៨ កោដិ នាក់ មនុស្សទាំងឡាយរមែងមានកិច្ចការទាំងក្នុងមង្គល និងអមង្គលដែលពួកភិក្ខុត្រូវទៅ មិនគួរនឹងទុកឱ្យវិហារនៅទំនេរឡើយ តើតថាគតគួរឱ្យអ្នកណាត្រឡប់ទៅវិញហ្ន៎? គ្រានោះ ព្រះអង្គក៏មានព្រះតម្រិះទៀតថា មនុស្សទាំងនេះសុទ្ធតែជាញាតិ និងជាអ្នកឧបដ្ឋាករបស់កស្សបៈ ការឱ្យកស្សបៈត្រឡប់ទៅវិញគឺជារឿងដ៏សមគួរ។ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់នឹងព្រះថេរៈថា ម្នាលកស្សបៈ មិនគួរទុកឱ្យវិហារនៅទំនេរឡើយ មនុស្សទាំងឡាយរមែងត្រូវការពួកភិក្ខុក្នុងកិច្ចការមង្គល និងអមង្គល ចូរអ្នកត្រឡប់ទៅវិញជាមួយបរិស័ទរបស់អ្នកចុះ។ ព្រះថេរៈក៏ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា ភន្តេ សាធុ (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រពៃហើយ) រួចក៏នាំបរិស័ទត្រឡប់ទៅវិញ។

ពួកភិក្ខុទាំងឡាយក៏ពោលទោសថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាឃើញទេ មិនមែនទើបតែអម្បាញ់មិញនេះទេដែលពួកយើងបាននិយាយថា "ហេតុអ្វីបានជាព្រះមហាកស្សបៈបោកគក់ចីវរ លោកនឹងមិនទៅជាមួយព្រះសាស្តាឡើយ" រឿងដែលពួកយើងនិយាយនោះ បានក្លាយជាការពិតហើយ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវសម្តីរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយហើយ ក៏ទ្រង់ឈប់បង្អង់រួចត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយកំពុងនិយាយពីរឿងអ្វី? ពួកភិក្ខុទាំងនោះក៏បានក្រាបទូលនូវរឿងរ៉ាវដែលខ្លួនបាននិយាយទាំងប៉ុន្មាន ចំពោះព្រះមហាកស្សបត្ថេរថ្វាយព្រះអង្គ។

ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំពោលសំដៅលើកស្សបៈថា "ជាអ្នកជាប់ជំពាក់ក្នុងត្រកូល និងបច្ច័យ" ឡើយ លោកត្រឡប់ទៅវិញនេះ គឺដោយសារគិតថា "អញនឹងធ្វើតាមពាក្យរបស់តថាគត" ប៉ុណ្ណោះ។ ពិតមែនហើយ កាលពីដើមឡើយ ក្នុងពេលដែលលោកកំពុងធ្វើសេចក្ដីប្រាថ្នា (បថនា) លោកបានធ្វើសេចក្ដីប្រាថ្នាទុកថា "សូមឱ្យខ្ញុំជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យ ៤ និងជាអ្នកមានឧបមាដូចជាព្រះច័ន្ទ ទើបអាចចូលទៅកាន់ត្រកូលទាំងឡាយបាន"។ សេចក្ដីជាប់ជំពាក់ក្នុងត្រកូលក្ដី ក្នុងបច្ច័យក្ដី មិនមានដល់កស្សបៈឡើយ សូម្បីតែតថាគតកាលដែលសម្ដែងនូវ ចន្ទូបមប្បដិបទា (ការប្រតិបត្តិមានឧបមាដូចព្រះច័ន្ទ) និង អរិយវំសប្បដិបទា (ការប្រតិបត្តិក្នុងវង្សនៃព្រះអរិយៈ) ក៏បានលើកយកកស្សបៈជាបុត្ររបស់តថាគត មកជាប្រធានក្នុងការសម្ដែងដែរ។

ពួកភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបទូលសួរព្រះសាស្តាថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើព្រះថេរៈបានធ្វើសេចក្ដីប្រាថ្នាទុកតាំងពីកាលណាមក? ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយចង់ស្ដាប់ឬ? ពួកភិក្ខុតបថា ចង់ស្ដាប់ ព្រះអង្គ។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីមួយសែនកប្បកន្លងទៅ មានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមថា បទុមុត្តរៈ បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក រួចព្រះអង្គក៏បានសម្ដែងនូវបុព្វចរិត (រឿងរ៉ាវពីអតីត) ទាំងអស់របស់ព្រះថេរៈ ចាប់តាំងពីការធ្វើសេចក្ដីប្រាថ្នានៅទាបប្បាទមូលនៃព្រះបទុមុត្តរពុទ្ធជាដើមមក។ (រឿងរ៉ាវពិស្ដារមានមកហើយក្នុងថេរបាឡិ)។

ព្រះសាស្តា កាលដែលទ្រង់សម្ដែងនូវបុព្វចរិតរបស់ព្រះថេរៈដោយពិស្ដារហើយ ក៏ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតសម្ដែងនូវចន្ទូបមប្បដិបទា និងអរិយវំសប្បដិបទា ដោយលើកយកកស្សបៈជាបុត្ររបស់តថាគតមកជាប្រធានយ៉ាងនេះឯង សេចក្ដីជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យក្ដី ក្នុងត្រកូលក្ដី ក្នុងវិហារក្ដី ក្នុងបរិវេណក្ដី មិនមានដល់កស្សបៈជាបុត្ររបស់តថាគតឡើយ កស្សបៈជាបុត្ររបស់តថាគត មិនមានសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ក្នុងទីណាមួយឡើយ ប្រៀបដូចជាសត្វហង្សដែលចុះទៅក្នុងបឹង រួចហើរបន្តទៅមុខទៀតដោយមិនជាប់ជំពាក់នឹងភក់ជ្រាំយ៉ាងនោះឯង។ រួចព្រះអង្គក៏ភ្ជាប់សេចក្ដីអនុសន្ធិ កាលនឹងសម្ដែងធម៌ ក៏បានត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖

៩១. ឧយ្យុញ្ជន្តិ សតីមន្តោ,  ន និកេតេ រមន្តិ តេ;

ហំសាវ បល្លលំ ហិត្វា,  ឱកមោកំ ជហន្តិ តេ។

ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មានស្មារតី រមែងខ្វល់ខ្វាយ រមែងត្រេកអរ ក្នុងទីនៅ អាស្រ័យ លោកលះបង់ចោលស្រឡះនូវអាល័យទាំងអស់ ដូចហង្សលះបង់ភក់ហើរ ទៅ ដូច្នោះឯង។

អធិប្បាយសេចក្តីនៃគាថា

ពាក្យថា ឧយ្យុញ្ជន្តិ សតីមន្តោ (លោកអ្នកមានសតិទាំងឡាយ រមែងខំប្រឹងប្រែង) សំដៅដល់ព្រះខីណាសពទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកដល់នូវភាពទូលំទូលាយនៃសតិ រមែងខំប្រឹងប្រែងព្យាយាមក្នុងគុណធម៌ដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយ មានឈាន និងវិបស្សនាជាដើម តាមរយៈការនឹក (អាវជ្ជនៈ) ការចូល (សមាបជ្ជនៈ) ការចេញ (វុដ្ឋានៈ) ការតាំងចិត្ត (អធិដ្ឋានៈ) និងការពិចារណា (បច្ចវេក្ខណៈ)។

ពាក្យថា ន និកេតេ រមន្តិ តេ (លោកទាំងនោះរមែងមិនត្រេកអរក្នុងទីលំនៅឡើយ) មានន័យថា សេចក្ដីត្រេកអរក្នុងអាល័យ (ការជាប់ជំពាក់) មិនមានដល់លោកទាំងនោះឡើយ។

ពាក្យថា ហំសាវ (ប្រៀបដូចជាសត្វហង្ស) គឺជាពាក្យដែលលើកឡើងជាប្រធាននៃទេសនា ប៉ុន្តែសេចក្ដីពិតក្នុងទីនេះគឺ ដូចជាពួកសត្វស្លាបកាលដែលបរិភោគចំណីក្នុងបឹងដ៏សម្បូរបែបហើយ ក្នុងកាលដែលហើរចេញទៅ រមែងមិនធ្វើនូវអាល័យក្នុងទីនោះថា នេះជាទឹករបស់អញ នេះជាផ្កាឈូករបស់អញ នេះជាផ្កាឧប្បលរបស់អញ ឬនេះជាកេសររបស់អញ ឡើយ គឺលោកតែងលះបង់ទីនោះដោយមិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យ រួចក៏ហើរឡើងទៅលេងកម្សាន្តលើអាកាសយ៉ាងណា ព្រះខីណាសពទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ ទោះបីជាលោកគង់នៅទីណាក៏ដោយ ក៏រមែងមិនមានសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ក្នុងត្រកូលជាដើមឡើយ សូម្បីក្នុងពេលយាងចេញទៅ ក៏លះបង់ទីនោះទៅដោយមិនមានអាល័យ មិនមានការងាកក្រោយថា នេះជាវិហាររបស់អញ នេះជាបរិវេណរបស់អញ ឬនេះជាអ្នកឧបដ្ឋាករបស់អញ ឡើយ។

ពាក្យថា ឱកមោកំ (ទីលំនៅតូចនិងធំ) សំដៅដល់អាល័យតូចនិងអាល័យធំ មានសេចក្ដីថា លោកតែងតែលះបង់នូវអាល័យទាំងពួងចេញ។

ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ ជនទាំងឡាយជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។

រឿងព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ទី ២ ចប់។