ពិចារណា: ឧបកិលេស តើដូចម្តេច?
«ឧបកិលេស» ឬ «ឧបក្កិលេស» គឺជាពាក្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា សំដៅលើសេចក្ដីសៅហ្មងនៃចិត្ត, គ្រឿងកង្វក់ចិត្ត, ឬអ្វីដែលធ្វើឱ្យចិត្តមិនបរិសុទ្ធ។ ឧបកិលេសទាំងនេះ ជាកម្លាំងអកុសល ដែលរារាំងមិនឲ្យចិត្តមានសមាធិ ឬមានបញ្ញា និងនាំឱ្យកើតទុក្ខ។ សេចក្តីតាមលំដាប់លំដោយ ឧបកិលេស ១៦ យ៉ាង (ឧបក្កិលេស ១៦) មានដូចខាងក្រោម៖
១. អភិជ្ឈាវិសមលោភ៖ សេចក្ដីលោភចង់បានហួសហេតុ, ល្មោភរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ។
២. ព្យាបាទ៖ ការប្រទូស្ត, គុំកួន, ចង់បៀតបៀនគេ។
៣. កោធៈ៖ ក្រោធខឹង។
៤. ឧបនាហៈ៖ ការចងគំនុំ, ការចងកំហឹងទុក។
៥. មក្ខៈ៖ ការលុបគុណគេ រមិលគុណគេ (ធ្វើមិនដឹងគុណ អ្នកមានគុណ)។
៦. បលាសៈ៖ ការវាយឫកស្មើ, ការប្រកួតប្រជែង សេចក្ដីល្អរបស់គេ។
៧. ឥស្សា៖ សេចក្ដីច្រណែន (ឃើញគេបានល្អមិនសុខចិត្ត)។
៨. មច្ឆរិយៈ៖ សេចក្ដីកំណាញ់ (កំណាញ់មិនចែករំលែក)។
៩. មាយា៖ ការកុហក, ការបោកប្រាស់។
១០. សាយា (សាលាយា)៖ ភាពរឹងរូស, ការអួតអាងបោកបញ្ឆោត។
១១. ថម្ភៈ៖ ភាពរឹងត្អឹង, ការមិនព្រមទទួលកំហុស។
១២. សារម្ភៈ៖ ការប្រកួតប្រជែង ដើម្បីយកឈ្នះ, ការអួតអាង។
១៣. មានៈ៖ ការលើកខ្លួន, ការសំអាងខ្លួនថាខ្ពស់ជាងគេ។
១៤. អតិមានៈ៖ ការអួតអាងលើសកម្រិត, ការមើលងាយគេ។
១៥. មទៈ៖ សេចក្ដីស្រវឹង (ស្រវឹងដោយអំណាច, យុវវ័យ, ឬរូបសម្បត្តិ)។
១៦. បមាទៈ៖ សេចក្ដីប្រមាទ, ការធ្វេសប្រហែស, មិនសង្រួមចិត្ត។
ឧបកិលេសទាំងនេះ គឺជាកត្តា ដែលធ្វើឱ្យចិត្តរបស់មនុស្ស សៅហ្មង មិនស្ងប់ និងនាំទៅរកអំពើមិនល្អផ្សេងៗទៀត។ ការជម្រះ ឬការលះបង់ឧបកិលេសទាំងនេះ គឺជាគោលដៅសំខាន់ នៃការប្រតិបត្តិធម៌ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
No comments:
Post a Comment