សូមអនុមោទនារីករាយអាន ដើម្បីជ្រាបដឹងពីជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ ពុទ្ធឧបាសកឆ្នើមៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

ជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ តបុស្ស និង ភល្លិក ឧបាសក

តបុស្ស និង ភល្លិក គឺជាបងប្អូនពីរនាក់ដែលត្រូវជា «បឋមឧបាសក» ឬឧបាសកដំបូងគេបង្អស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលបានដល់នូវ ទ្វេវាចិកសរណគមន៍ (សរណគមន៍មានអង្គ ២ គឺ ព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌ ព្រោះកាលនោះមិនទាន់មានព្រះសង្ឃនៅឡើយ)។

១. ប្រវត្តិដើម និងការជួបប្រជុំជាមួយព្រះពុទ្ធ

ប្រភព៖ អ្នកទាំងពីរជាឈ្មួញជិះរទេះដឹកទំនិញមកពីគោកអុក្កលជនបទ (ភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា ឬភូមា/មីយ៉ាន់ម៉ា តាមជំនឿខ្លះ)។

ហេតុការណ៍៖ ក្រោយពេលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានត្រាស់ដឹង និងបានគង់នៅក្រោមដើមលម្ពកៈ (ដើមរាជាយតនៈ) ក្នុងសប្តាហ៍ទី ៧។ នៅពេលនោះ មានទេវតាមួយអង្គដែលត្រូវជាញាតិពីជាតិមុនបានចង្អុលបង្ហាញផ្លូវ និងប្រាប់ទៅតបុស្ស និងភល្លិកថា ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ដឹងហើយ គួរតែទៅថ្វាយបង្គំ និងថ្វាយទាន។

២. ការថ្វាយចង្ហាន់ដំបូង (សត្តុភក្ដិ)

អ្នកទាំងពីរបាននាំយក «សត្តុភក្ដិ» (នំម្សៅលីង និងនំម្សៅស្ងួត លាយទឹកឃ្មុំ) ទៅថ្វាយព្រះពុទ្ធ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានទទួលចង្ហាន់នោះដោយ បាត្រ ដែលស្តេចចតុលោកបាលទាំង ៤ ទិសបាននាំយកមកប្រគេន ។

ក្រោយពីបានថ្វាយចង្ហាន់ និងស្តាប់ព្រះធម៌រួចមក អ្នកទាំងពីរបានសម្តែងខ្លួនជា ឧបាសក ដោយសូមយក ព្រះពុទ្ធ និង ព្រះធម៌ ជាទីពឹងទីរលឹកអស់មួយជីវិត។

៣. ការទទួលព្រះកេសធាតុ (សក់)

មុនពេលចាកចេញ តបុស្ស និងភល្លិក បានទូលសូមវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដើម្បីយកទៅគោរពបូជា។

ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់បានស្ទាបព្រះសិរស្ដ និងបានប្រទាន «ព្រះកេសធាតុ» (សក់) ចំនួន ៨ សរសៃ ទៅឲ្យបងប្អូនទាំងពីរ។

អ្នកទាំងពីរបាននាំយកព្រះកេសធាតុនោះត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ ហើយបានកសាង ចេតិយ ដើម្បីតម្កល់ព្រះកេសធាតុទុកជាទីសក្ការបូជា (តាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ជឿថាកេសធាតុទាំងនោះត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុង មហាចេតិយស្វេដាហ្គុន នាទីក្រុងយ៉ាងហ្គូន)។

៤. ឋានៈ និងការសម្រេចធម៌

ក្រោយមក នៅពេលដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានរីកចម្រើនយ៉ាងទូលំទូលាយ៖

តបុស្សឧបាសក៖ បានសម្រេចត្រឹមថ្នាក់សោតាបន្ន ជាសោតាបន្នបុគ្គលនៅក្នុងផ្ទះ។

ភល្លិកឧបាសក៖ បានចូលសាងផ្នួសក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធ និងបានសម្រេចធម៌ជា ព្រះអរហន្ត។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានតាំង តបុស្ស និង ភល្លិក ទុកក្នុងតំណែងជា «ឯតទគ្គ» (អ្នកឆ្នើមបំផុត) ផ្នែក ខាងដល់នូវសរណគមន៍មុនគេបង្អស់ (បឋមឧបាសក) នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។