៦. បណ្ឌិតវគ្គ (វគ្គពាក់ព័ន្ធនឹងបណ្ឌិត)
១. រឿងព្រះរាធត្ថេរ (រាធត្ថេរវត្ថុ)
និធីនំវ បវត្តារន្តិ ព្រះសាស្តា កាលដែលគង់ប្រថាប់នៅក្នុង ជេតវនវិហារ ទ្រង់បានសម្ដែងនូវធម្មទេសនានេះ ដោយប្រារព្ធនូវព្រះរាធត្ថេរ។
ឮថា កាលលោកនៅជាគ្រហស្ថ លោកគឺជាព្រាហ្មណ៍ក្រខ្សត់ម្នាក់រស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គាត់គិតថា អញនឹងរស់នៅអាស្រ័យជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ ទើបគាត់ទៅកាន់វិហារ ជួយជម្រះស្មៅ បោសសម្អាតបរិវេណ ដងទឹកលុបមុខប្រគេនលោក និងរស់នៅក្នុងវិហារនោះឯង។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានជួយសង្គ្រោះ (ផ្ដល់អាហារ) ដល់គាត់ ប៉ុន្តែមិនចង់ឱ្យគាត់បួសឡើយ។ កាលដែលមិនបានបួសតាមបំណង ព្រាហ្មណ៍នោះក៏មានរូបកាយស្គមស្គាំងទៅ។
លុះដល់ថ្ងៃមួយ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រួតពិនិត្យមើលលោក ក៏ឃើញព្រាហ្មណ៍នោះ រួចទ្រង់ពិចារណាថា តើនឹងមានរឿងអ្វីកើតឡើង? ក៏ជ្រាបថា ព្រាហ្មណ៍នេះនឹងបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត។ ដល់វេលាល្ងាច ព្រះអង្គធ្វើហាក់ដូចជាយាងជម្រះព្រះកាយក្នុងវិហារ ហើយយាងទៅជិតព្រាហ្មណ៍នោះ រួចត្រាស់សួរថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តើអ្នកដើរធ្វើអ្វីនៅទីនេះ? ព្រាហ្មណ៍ទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាដើរធ្វើវត្តប្រតិបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គសួរថា តើអ្នកបានទទួលការសង្គ្រោះពីលោកដែរឬទេ? ព្រាហ្មណ៍ទូលថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះករុណាបានទទួលត្រឹមតែអាហារប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែលោកមិនព្រមឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាបួសឡើយ។
ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រកាសឱ្យប្រជុំភិក្ខុសង្ឃ រួចត្រាស់សួរពីដំណើររឿងនោះ ហើយសួរទៀតថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើមាននរណាម្នាក់នឹកឃើញនូវគុណបំណាច់ (អធិការៈ) របស់ព្រាហ្មណ៍នេះខ្លះដែរឬទេ? ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានឹកឃើញ គឺកាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាដើរបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ព្រាហ្មណ៍នេះបានយកបាយមួយវែកដែលគេទើបនឹងដួសមកឱ្យគាត់នោះ មកប្រគេនដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណានឹកឃើញគុណបំណាច់របស់គាត់ត្រង់នេះឯង។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ម្នាលសារីបុត្ត ចុះបុគ្គលដែលធ្លាប់ធ្វើឧបការៈដល់អ្នកបែបនេះ តើអ្នកមិនគួរជួយស្រោចស្រង់គាត់ឱ្យរួចផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ការមិនបានបួស) ទេឬ? ព្រះសារីបុត្តទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងឱ្យគាត់បួស រួចលោកក៏បានបំបួសព្រាហ្មណ៍នោះ។
ក្នុងវេលាឆាន់ភត្តាហារ សាមណេរថ្មី (រាធៈ) តែងតែបានអាសនៈនៅចុងជួរគេបំផុត ហើយក៏ជួបការលំបាកខ្លះៗក្នុងរឿងយាគូ និងភត្តាហារ។ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ក៏បាននាំលោកដើរត្រេចទៅកាន់ទីផ្សេងៗ ហើយតែងតែទូន្មានប្រៀនប្រដៅលោកជានិច្ចថា កិច្ចនេះអ្នកគួរធ្វើ កិច្ចនេះអ្នកមិនគួរធ្វើ។ ព្រះរាធៈជាបុគ្គលប្រដៅងាយ (សុវចោ) និងទទួលយកដំបូន្មានដោយគោរព។ ហេតុនោះ កាលដែលលោកប្រតិបត្តិតាមដំបូន្មាននោះ ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ លោកក៏បានសម្រេចនូវអរហត្តផល។
ព្រះថេរៈបាននាំព្រាហ្មណ៍នោះ (សាមណេរ) ទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយចុះ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើបដិសន្ថារៈហើយត្រាស់សួរថា សារិបុត្ត អន្តេវាសិករបស់អ្នក ជាបុគ្គលប្រដៅងាយដែរឬទេ? ព្រះសារីបុត្តក្រាបទូលថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ លោកជាបុគ្គលប្រដៅងាយខ្លាំងណាស់ កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាពោលប្រាប់នូវទោសកំហុសណាមួយ លោកមិនដែលខឹងឡើយ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរទៀតថា សារិបុត្ត បើអ្នកបានសទ្ធិវិហារិកបែបនេះ តើអ្នកចង់បានចំនួនប៉ុន្មាននាក់? ព្រះថេរៈក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ ទោះបីជាមានច្រើន ក៏ខ្ញុំព្រះករុណាទទួលយកទាំងអស់ដែរ។
លុះដល់ថ្ងៃមួយ ភិក្ខុទាំងឡាយបានជជែកគ្នាក្នុងធម្មសភាថា ឮថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាបុគ្គលដឹងគុណ និងតបស្នងសងគុណមែន គឺលោកនឹកឃើញសូម្បីតែបាយមួយវែក ដែលព្រាហ្មណ៍ធ្លាប់ប្រគេន ក៏ជួយឱ្យគាត់បានបួស ចំណែកឯព្រះថេរៈ រាធៈ ក៏ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ និងបានជួបនឹងគ្រូដែលពូកែប្រដៅទៀតផង។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ស្ដាប់ឮពាក្យទាំងនោះហើយ ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិនមែនតែក្នុងពេលនេះទេ សូម្បីតែកាលពីមុន ព្រះសារីបុត្តក៏ជាបុគ្គលដឹងគុណ និងតបស្នងសងគុណបែបនេះដែរ រួចព្រះអង្គក៏សម្ដែងនូវ អលីនចិត្តជាតក ក្នុងទុកនិបាត ដើម្បីបំភ្លឺសេចក្ដីនោះថា៖
អលីនចិត្តំ និស្សាយ, បហដ្ឋា មហតី ចមូ;
កោសលំ សេនាសន្តុដ្ឋំ, ជីវគ្គាហំ អគាហយិ។
ព្រោះអាស្រ័យនូវចិត្តដែលមិនរួញរា ទើបកងទ័ពដ៏ធំមានសេចក្ដីរីករាយ អាចចាប់ស្ដេចកោសលដែលមិនស្កប់ស្កល់នឹងសេនាទាំងរស់បាន។
ឯវំ និស្សយសម្បន្នោ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ;
ភាវយំ កុសលំ ធម្មំ, យោគក្ខេមស្ស បត្តិយា;
បាបុណេ អនុបុព្ពេន, សព្វសំយោជនក្ខយន្តិ។
ភិក្ខុអ្នកមានទីពឹងដ៏បរិបូរណ៍ មានសេចក្ដីព្យាយាមប្រារព្ធហើយយ៉ាងនេះ ចម្រើននូវកុសលធម៌ ដើម្បីសម្រេចនូវយោគក្ខេមធម៌ គប្បីដល់នូវការអស់ទៅនៃសព្វសញ្ញោជនៈតាមលំដាប់ចុះ។
ឮថា កាលនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរធ្លាប់កើតជាដំរីដែលបានដឹងគុណដល់ពួកជាងឈើដែលជួយព្យាបាលជើងឱ្យជាសះស្បើយ ហើយក៏បានប្រគល់កូនដំរីសសុទ្ធឱ្យទៅពួកជាងឈើទាំងនោះវិញ។ កាលដែលទ្រង់សម្ដែងជាតកដោយប្រារព្ធនឹងព្រះថេរៈចប់ហើយ ទ្រង់ក៏ត្រាស់នឹងភិក្ខុទាំងឡាយដោយប្រារព្ធនឹងព្រះរាធត្ថេរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុគួរតែធ្វើខ្លួនឱ្យជាបុគ្គលប្រដៅងាយដូចជាព្រះរាធៈ កាលដែលគ្រូបង្ហាញទោសហើយទូន្មាន ក៏មិនត្រូវខឹងសម្បារឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គប្បីចាត់ទុកអ្នកដែលទូន្មានប្រដៅនោះ ដូចជាអ្នកដែលចង្អុលបង្ហាញកំណប់ទ្រព្យដូច្នោះឯង រួចហើយព្រះអង្គក៏តភ្ជាប់អនុសន្ធិសម្ដែងនូវគាថានេះថា៖
៧៦. និធីនំវ បវត្តារំ, យំ បស្សេ វជ្ជទស្សិនំ;
និគ្គយ្ហវាទឹ មេធាវឹ, តាទិសំ បណ្ឌិតំ ភជេ;
តាទិសំ ភជមានស្ស, សេយ្យោ ហោតិ ន បាបិយោតិ។
បុគ្គលគប្បីឃើញនូវអ្នកប្រាជ្ញណា ដែលជាអ្នកពោលផ្ចាញ់ផ្ចាល ជាអ្នកបង្ហាញនូវទោស ទុកដូចជាអ្នកចង្អុលប្រាប់នូវកំណប់ទ្រព្យ គប្បីសេពគប់នូវអ្នកប្រាជ្ញបែបនោះ ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលសេពគប់នូវអ្នកប្រាជ្ញបែបនោះហើយ រមែងមានតែសេចក្ដីចម្រើន មិនមានសេចក្ដីសាបសូន្យឡើយ។
អធិប្បាយសេចក្ដីនៃគាថា
ក្នុងបទថា និធីនំ គឺឆ្នាំងនៃកំណប់ដែលពេញទៅដោយប្រាក់ និងមាសជាដើម ដែលគេកប់ទុកក្នុងទីនោះៗ។ បទថា បវត្តារំ គឺប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលធ្វើសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់មនុស្សកម្សត់ ដែលរស់នៅដោយលំបាក ហើយពោលថា មកអាយ! ខ្ញុំនឹងបង្ហាញឧបាយនៃសេចក្ដីសុខដល់អ្នក រួចក៏នាំទៅកាន់កន្លែងដែលមានកំណប់ លូកដៃចង្អុលប្រាប់ថា ចូរអ្នកកាន់យកនូវកំណប់នេះ ហើយរស់នៅជាសុខចុះ។
បទថា វជ្ជទស្សិនំ សំដៅលើបុគ្គលអ្នកមើលឃើញទោសមាន ២ ប្រភេទគឺ៖
១. បុគ្គលអ្នកស្វែងរកចន្លោះកំហុស ដោយគិតថា អញនឹងបង្ក្រាបភិក្ខុនេះក្នុងកណ្ដាលសង្ឃ ដោយអំពើមិនសមគួរ ឬដោយកំហុសឆ្គងរបស់គេ។
២. បុគ្គលអ្នកមានសភាវៈចង់ស្រោចស្រង់ គឺមើលឃើញនូវទោសនោះៗ ដើម្បីចង់ឱ្យគេដឹងនូវអ្វីដែលមិនទាន់ដឹង ដើម្បីឱ្យគេចងចាំនូវអ្វីដែលដឹងហើយ និងដើម្បីចង់ឱ្យគេចម្រើនក្នុងសីលជាដើម។
ក្នុងទីនេះ សំដៅយកបុគ្គលប្រភេទទី ២ នេះឯង។ ពិតមែនហើយ មនុស្សកម្សត់ កាលបើមានគេបង្ហាញកំណប់ឱ្យ មិនថាគេស្ដីបន្ទោស ឬវាយដំយ៉ាងណា ក៏មិនខឹងឡើយ រមែងមានតែសេចក្ដីរីករាយយ៉ាងណាមិញ កាលបើបុគ្គលបែបនេះឃើញនូវអំពើមិនសមគួរ ឬកំហុសឆ្គង ហើយប្រាប់ឱ្យដឹង ក៏មិនត្រូវខឹងឡើយ គឺត្រូវតែមានសេចក្ដីត្រេកអរ ហើយគួរតែបវារណាថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់បានធ្វើកិច្ចដ៏ធំដល់ខ្ញុំហើយ សូមលោកម្ចាស់មេត្តាតាំងនៅក្នុងឋានៈជាគ្រូអាចារ្យឧបជ្ឈាយ៍ ហើយទូន្មានប្រដៅខ្ញុំតទៅទៀតផងចុះ។
បទថា និគ្គយ្ហវាទិំ សំដៅលើបុគ្គលអ្នកពោលបង្ក្រាបកំហុស។ ចំណែកបុគ្គលខ្លះ កាលបើឃើញសទ្ធិវិហារិកជាដើម ធ្វើអំពើមិនសមគួរ ឬខុសឆ្គង ក៏មិនហ៊ានស្ដីបន្ទោសឡើយ ដោយគិតថា អ្នកនេះតែងតែបម្រើខ្ញុំដោយការដងទឹកលុបមុខជាដើមដោយគោរព បើខ្ញុំស្ដីបន្ទោសគេ គេមុខជាមិនបម្រើខ្ញុំទៀតឡើយ កាលបើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងសាបសូន្យចាកលាភសក្ការៈ បុគ្គលបែបនេះមិនឈ្មោះថា និគ្គយ្ហវាទី ឡើយ ហើយឈ្មោះថាជាអ្នកនាំយកសម្រាមមកចាក់ស្រោចក្នុងសាសនានេះទៀតផង។ ចំណែកបុគ្គលណា កាលបើឃើញទោសបែបនោះហើយ ក៏ស្ដីបន្ទោសតាមសមគួរដល់ទោស ឱ្យវិន័យ ដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬបណ្ដេញចេញពីវិហារដើម្បីអប់រំ បុគ្គលនេះទើបឈ្មោះថា និគ្គយ្ហវាទី ដូចជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដូច្នោះឯង។ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ តថាគតនឹងពោលបង្ក្រាបហើយបង្ក្រាបទៀត តថាគតនឹងពោលសម្រាំងហើយសម្រាំងទៀត បុគ្គលណាដែលជាខ្លឹម បុគ្គលនោះនឹងតាំងនៅ។
បទថា មេធាវឹ គឺបុគ្គលដែលប្រកបដោយបញ្ញាដ៏មុតស្រួច។ បទថា តាទិសំ គឺគប្បីសេពគប់ គប្បីចូលទៅអង្គុយជិតនូវបណ្ឌិតមានសភាពបែបនេះ។ ព្រោះថាកាលបើអន្តេវាសិកសេពគប់នូវគ្រូអាចារ្យបែបនោះហើយ រមែងមានតែសេចក្ដីចម្រើន មិនមានសេចក្ដីសាបសូន្យឡើយ។
លុះចប់ធម្មទេសនា មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវមគ្គផល មានសោតាបត្តិផលជាដើម។
រឿងព្រះរាធត្ថេរ ចប់ទី ១។
No comments:
Post a Comment