លោភមូលចិត្ត

 **លោភមូលចិត្ត** គឺជាអកុសលចិត្តដែលកើតឡើងដោយមាន **លោភៈ** (សេចក្តីលោភលន់ ចង់បាន ជាប់ជំពាក់) ជាឫសគល់។ នៅក្នុងព្រះអភិធម្ម លោភមូលចិត្ត ត្រូវបានបែងចែកជា **៨ ដួង 

១. **វេទនា (អារម្មណ៍)៖** សោមនស្ស (សប្បាយចិត្ត) ឬ ឧបេក្ខា (ព្រងើយៗ)

២. **ទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញ)៖** សម្បយុត្ត (ប្រកបដោយការយល់ខុស) ឬ វិប្បយុត្ត (មិនប្រកបដោយការយល់ខុស)

៣. **សង្ខារ (ការញុះញង់)៖** អសង្ខារិក (កើតឡើងដោយឯងៗ) ឬ សសង្ខារិក (កើតឡើងដោយមានការញុះញង់)

**លោភមូលចិត្តទាំង ៨ ដួង**៖

ក្រុមទី១៖ សោមនស្សវេទនា (ចិត្តប្រកបដោយសេចក្តីត្រេកអរ)

 ១. សោមនស្សសហគតំ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តំ អសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយសេចក្តីត្រេកអរ ប្រកបដោយការយល់ខុស (មិច្ឆាទិដ្ឋិ) និងកើតឡើងដោយឯងៗយ៉ាងរហ័ស មិនមានអ្នកញុះញង់។

   * ឧទាហរណ៍៖* ការលួចយកទ្រព្យគេដោយក្តីត្រេកអរ ដោយយល់ខុសថាការលួចនេះមិនមានបាបកម្មអ្វីឡើយ ហើយសម្រេចចិត្តលួចភ្លាមៗដោយគ្មានអ្នកណាប្រាប់។

 ២. សោមនស្សសហគតំ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តំ សសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយសេចក្តីត្រេកអរ ប្រកបដោយការយល់ខុស តែមានការញុះញង់ (ពីខ្លួនឯង ឬពីអ្នកដទៃ) ទើបកើតឡើង។

   * ឧទាហរណ៍៖* ដំបូងមិនចង់លួចទេ តែមានមិត្តភក្តិបបួលសន្យាថានឹងបានចំណែកច្រើន ហើយគិតថាមិនបាបទេ ទើបត្រេកអរព្រមទៅលួចជាមួយគេ។

 ៣. សោមនស្សសហគតំ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តំ អសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយសេចក្តីត្រេកអរ មិនប្រកបដោយការយល់ខុសទេ (ដឹងថាខុស ឬដឹងថាមានបាប) តែវាដុះឡើងដោយឯងៗយ៉ាងរហ័ស គ្មានអ្នកញុះញង់ ព្រោះតែអំណាចនៃចំណង់។

   * ឧទាហរណ៍៖* ដើរទៅឃើញរបស់គេស្អាត ក៏នឹកចង់បានហើយលួចយកភ្លាមៗដោយចិត្តសប្បាយ ទាំងដែលក្នុងចិត្តដឹងថាការលួចនេះគឺជារឿងខុសឆ្គង។

 ៤. សោមនស្សសហគតំ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តំ សសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយសេចក្តីត្រេកអរ មិនប្រកបដោយការយល់ខុស (ដឹងថាខុស) ហើយកើតឡើងដោយមានការញុះញង់ ឬបបួល។

   * ឧទាហរណ៍៖* ដឹងថាការស៊ីសំណូកជារឿងខុស និងមានបាប តែដោយសារគេបញ្ចុះបញ្ចូលច្រើនដង ក៏កើតសេចក្តីលោភលន់ព្រមទទួលយកដោយចិត្តត្រេកអរ។

ក្រុមទី២៖ ឧបេក្ខាវេទនា (ចិត្តប្រកបដោយអារម្មណ៍ព្រងើយៗ កណ្តាលៗ)

 ៥. ឧបេក្ខាសហគតំ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តំ អសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយអារម្មណ៍ព្រងើយៗ (មិនសប្បាយពេក មិនស្ងួតស្ងប់ពេក) ប្រកបដោយការយល់ខុស និងកើតឡើងដោយឯងៗ។

   * ឧទាហរណ៍៖* យកទ្រព្យគេដោយអារម្មណ៍ស្ងប់ស្ងៀមធម្មតា ដោយយល់ខុសថាទង្វើនេះជារឿងត្រូវ ហើយធ្វើភ្លាមៗមិនបាច់គិតយូរ។

 ៦. ឧបេក្ខាសហគតំ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តំ សសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្ត ដែលកើតឡើងព្រមដោយអារម្មណ៍ព្រងើយៗ ប្រកបដោយការយល់ខុស និងមានការញុះញង់ទើបកើតឡើង។

   * ឧទាហរណ៍៖* ជឿតាមការអូសទាញរបស់គេឲ្យប្រព្រឹត្តអំពើទុច្ចរិតដោយគិតថាមិនអីទេ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដោយអារម្មណ៍កណ្តាលៗធម្មតា។

 ៧. ឧបេក្ខាសហគតំ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តំ អសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយអារម្មណ៍ព្រងើយៗ មិនប្រកបដោយការយល់ខុស (ដឹងថាខុស) និងកើតឡើងដោយឯងៗ។

   * ឧទាហរណ៍៖* កំពុងដើរស្រាប់តែឃើញលុយគេជ្រុះ ក៏រើសដាក់ហោប៉ៅភ្លាមៗដោយចិត្តព្រងើយៗ ទាំងដែលដឹងថាវាមិនមែនជារបស់ខ្លួនឯង។

 ៨. ឧបេក្ខាសហគតំ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តំ សសង្ខារិកំ ៖

   ចិត្តដែលកើតឡើងព្រមដោយអារម្មណ៍ព្រងើយៗ មិនប្រកបដោយការយល់ខុស (ដឹងថាខុស) ប៉ុន្តែកើតឡើងដោយមានការញុះញង់។

   * ឧទាហរណ៍៖* មិនចង់កេងប្រវ័ញ្ចគេទេ ហើយក៏ដឹងថាវាខុសច្បាប់ និងមានបាប ប៉ុន្តែដោយសារមិត្តភក្តិ ឬកាលៈទេសៈបង្ខំឲ្យធ្វើ ក៏សម្រេចចិត្តធ្វើទៅដោយអារម្មណ៍ស្ងៀមស្ងាត់ធម្មតា។

------------------------------

© ភិក្ខុ គឿន ប៊ុនធី | 23 May 2026

#លោភមូលចិត្ត

#អភិធម្ម

#ព្រះពុទ្ធសាសនា

#អកុសលចិត្ត

#មិច្ឆាទិដ្ឋិ

#ធម៌អប់រំ