រឿងមហាធនវាណិជ្ជ

 ៧. រឿងមហាធនវាណិជ្ជ

វាណិជោវ ជាដើម ព្រះសាស្តាកាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងព្រះជេតវនវិហារ ទ្រង់ប្រារព្ធនូវមហាធនវាណិជ្ជ ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះធម្មទេសនានេះ។

ឮថា នៅក្នុងផ្ទះរបស់ឈ្មួញនោះ មានចោរ ៥០០ នាក់ តែងតែរកឱកាស (ដើម្បីប្លន់) តែរកឱកាសមិនបានឡើយ។ សម័យក្រោយមក ឈ្មួញនោះបានរៀបចំទំនិញពេញរទេះ ៥០០ គ្រឿង ហើយឱ្យគេទៅប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយថា ខ្ញុំបាទនឹងធ្វើដំណើរទៅកាន់កន្លែងឈ្មោះឯណោះដើម្បីជួញដូរ បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ បើលោកម្ចាស់អង្គណាប្រាថ្នានឹងយាងទៅកាន់ទីនោះដែរ សូមនិមន្តចេញទៅជាមួយចុះ លោកម្ចាស់នឹងមិនលំបាកដោយភិក្ខាចារតាមផ្លូវឡើយ។ កាលដែលបានឮដូច្នោះ ភិក្ខុ ៥០០ អង្គ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅជាមួយឈ្មួញនោះ។ ឯពួកចោរ កាលដែលដឹងថា ឮថាឈ្មួញនោះចេញដំណើរហើយ ក៏នាំគ្នាទៅចាំស្ទាក់នៅក្នុងព្រៃ។

ឈ្មួញធ្វើដំណើរទៅដល់ភូមិមួយនៅមាត់ព្រៃ ក៏ឈប់សម្រាកនៅទីនោះពីរ-បីថ្ងៃ ដើម្បីចាត់ចែងរទេះ និងគោជាដើម ប៉ុន្តែលោកនៅតែប្រគេនចង្ហាន់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយជាទៀងទាត់។ កាលដែលឈ្មួញបង្អង់យូរពេក ពួកចោរក៏ចាត់បុរសម្នាក់ឱ្យមកស៊ើបការណ៍ថា ចូរអ្នកទៅស៊ើបមើល តើថ្ងៃណាទើបវាចេញដំណើរ? បុរសនោះទៅដល់ភូមិក៏សួរមិត្តភក្តិម្នាក់ មិត្តភក្តិតបថា ប្រហែលជាពីរ-បីថ្ងៃទៀតទើបចេញ រួចក៏សួរវិញថា តើអ្នកសួររកធ្វើអ្វី? បុរសនោះក៏ប្រាប់តាមត្រង់ថា ពួកយើងជាចោរ ៥០០ នាក់ កំពុងចាំស្ទាក់វានៅក្នុងព្រៃ។ មិត្តភក្តិនោះគិតថា តើអញគួរឃាត់ពួកចោរ ឬក៏គួរឃាត់ឈ្មួញ? អញមិនខ្វល់នឹងពួកចោរទេ ប៉ុន្តែភិក្ខុ ៥០០ អង្គ កំពុងរស់នៅដោយសារពឹងផ្អែកលើឈ្មួញនេះ អញនឹងប្រាប់ដំណឹងដល់ឈ្មួញវិញ។ គាត់ក៏ទៅរកឈ្មួញ រួចសួរថា តើលោកនឹងចេញដំណើរនៅថ្ងៃណា? ឈ្មួញតបថា ថ្ងៃទីបី។ គាត់ក៏ប្រាប់ថា សូមលោកស្ដាប់ពាក្យខ្ញុំ ឮថាមានចោរ ៥០០ នាក់ កំពុងចាំស្ទាក់លោកនៅក្នុងព្រៃ សូមលោកកុំទាន់ចេញទៅឡើយ។ ឈ្មួញសួរថា តើលោកដឹងតាមរបៀបណា? គាត់តបថា មិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំម្នាក់នៅក្នុងចំណោមចោរទាំងនោះ ជាអ្នកប្រាប់ខ្ញុំ។ ឈ្មួញក៏សម្រេចចិត្តថា បើដូច្នោះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីនឹងទៅមុខទៀត អញនឹងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញវិញ។

កាលដែលឈ្មួញបង្អង់យូរ ពួកចោរក៏ចាត់បុរសឱ្យមកស៊ើបម្ដងទៀត ក៏ដឹងថា ឮថាឈ្មួញនឹងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ ពួកចោរបានឮដូច្នោះ ក៏នាំគ្នាចេញពីផ្លូវនោះ ទៅចាំស្ទាក់នៅផ្លូវម្ខាងទៀតដែលឆ្ពោះទៅផ្ទះឈ្មួញវិញ។ ពួកចោរបានចាត់បុរសឱ្យមកស៊ើបទៀត ក៏ដឹងថាពួកចោរទៅចាំស្ទាក់នៅផ្លូវនោះវិញ ឈ្មួញក៏ជ្រាបព័ត៌មាននេះទៀត។ ឈ្មួញគិតថា ទោះនៅទីនេះ ក៏អញមិនខ្វះខាតអ្វីដែរ បើដូច្នោះ អញមិនទៅខាងណាំងអស់ គឺនឹងនៅទីនេះតែម្ដង រួចលោកក៏ទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយហើយប្រគេនដំណឹងថា បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថាពួកចោរមានបំណងនឹងប្លន់ខ្ញុំព្រះករុណា គេបានទៅចាំស្ទាក់គ្រប់ផ្លូវទាំងអស់ ហេតុនេះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងមិនទៅមុខ ឬត្រឡប់ក្រោយឡើយ គឺនឹងសម្រាកនៅទីនេះមួយរយៈសិន បើលោកម្ចាស់ប្រាថ្នានឹងគង់នៅទីនេះ ក៏សូមគង់ចុះ បើប្រាថ្នានឹងនិមន្តទៅតាមចំណង់ ក៏សូមនិមន្តចុះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា បើដូច្នោះ ពួកយើងនឹងត្រឡប់ទៅវិញ រួចក៏លាឈ្មួញ ធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីវិញ ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា។

ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុអ្វីបានជាអ្នករាល់គ្នាមិនទៅជាមួយមហាធនពាណិជ្ជ? កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលរឿងរ៉ាវថា ពួកចោរចាំស្ទាក់ផ្លូវទាំងពីរ ទើបឈ្មួញឈប់សម្រាកនៅទីនោះ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មហាធនពាណិជ្ជ រមែងចៀសវាងផ្លូវដែលមានចោរ ព្រោះខ្លាចបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងរស់ ក៏រមែងចៀសវាងនូវពិសដ៏ខ្លាំងក្លា ភិក្ខុ កាលដែលដឹងថា ភពទាំងបី មានសភាពដូចជាផ្លូវដែលចោរចាំស្ទាក់ ក៏គប្បីចៀសវាងនូវអំពើបាប យ៉ាងនោះឯង។ ត្រាស់ដូច្នោះហើយ ព្រះអង្គក៏ភ្ជាប់សេចក្ដីដើម្បីសម្ដែងធម៌ រួចត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖

១២៣. វាណិជោវ ភយំ មគ្គំ,  អប្បសត្ថោ មហទ្ធនោ; 

វិសំ ជីវិតុកាមោវ,  បាបានិ បរិវជ្ជយេ។

បុគ្គលគួរចៀសវៀងបាបទាំងឡាយ ឱ្យដូចពាណិជ ដែលមានទ្រព្យច្រើន តែមានគ្នាតិច ចៀសវៀងផ្លូវគួរខ្លាច ឬដូចជាបុរសប្រាថ្នារស់នៅ ចៀសវៀងថ្នាំពិសដូច្នោះដែរ។

អធិប្បាយសេចក្ដីនៃគាថា

ក្នុងព្រះគាថានោះ ពាក្យថា ភយំ សំដៅដល់ទីគួរខ្លាច មានសេចក្ដីថា ជាទីដែលប្រកបដោយភ័យព្រោះមានពួកចោរចាំស្ទាក់ជុំវិញ។ សេចក្ដីដែលព្រះអង្គត្រាស់នេះ មានន័យថា ឈ្មួញដែលមានទ្រព្យច្រើន តែមានគ្នាតិច រមែងចៀសវាងនូវផ្លូវដែលប្រកបដោយភ័យយ៉ាងណា និងបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងរស់ រមែងចៀសវាងនូវថ្នាំពិសដ៏ខ្លាំងក្លា (ហលាហលពិស) យ៉ាងណា ភិក្ខុជាបណ្ឌិត ក៏គប្បីចៀសវាងនូវអំពើបាបទាំងឡាយ សូម្បីតែបាបមានប្រមាណតិចតួចក៏ដោយ យ៉ាងនោះឯង។

ក្នុងពេលបញ្ចប់ព្រះធម្មទេសនា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏បានសម្រេចនូវអរហត្តផល ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ចំណែកឯព្រះធម្មទេសនាក៏មានប្រយោជន៍ដល់មហាជនដែលបានមកជួបជុំគ្នាទីនោះផងដែរ។

ចប់ រឿងមហាធនវាណិជ្ជ ទី ៧។