រឿងព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ (មហាកប្បិនត្ថេរវត្ថុ)

 ៤. រឿងព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ (មហាកប្បិនត្ថេរវត្ថុ)

ធម្មបីតិ សុខំ សេតីតិ ព្រះសាស្តា កាលដែលគង់ប្រថាប់នៅក្នុង ជេតវនវិហារ ទ្រង់បានសម្ដែងនូវធម្មទេសនានេះ ដោយប្រារព្ធនូវព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ។

ដំណើររឿងតាមលំដាប់ (អនុបុព្វិកថា) មានដូចតទៅ៖ ក្នុងអតីតកាល ឮថា ព្រះមហាកប្បិនដ៏មានអាយុនេះ បានធ្វើនូវអភិនីហារ (ការតាំងប្រាថ្នា) ក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធបទុមុត្តរៈ ហើយកាលដែលអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ត ក៏បានមកកើតជាមេជាងត្បាញ នៅក្នុងភូមិជាងត្បាញមួយ មិនឆ្ងាយពីក្រុងពារាណសី។ ក្នុងសម័យនោះ មានព្រះបច្ចេកពុទ្ធចំនួន ១,០០០ អង្គ កាលដែលគង់នៅភ្នំកិមវន្តអស់រយៈពេល ៨ ខែហើយ ក៏យាងមកគង់នៅក្នុងជនបទអស់រយៈពេល ៤ ខែក្នុងរដូវវស្សា។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះ កាលដែលយាងចុះមកដល់ទីជិតក្រុងពារាណសី ក៏បានចាត់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៨ អង្គ ឱ្យទៅកាន់សំណាក់ព្រះរាជា ដើម្បីទូលសូមកម្លាំងដៃ (ពលកម្ម) ក្នុងកិច្ចកសាងសេនាសនៈ។

សម័យនោះ ជាពេលដែលព្រះរាជាត្រូវប្រារព្ធពិធីវប្បមង្គល (ច្រត់ព្រះនង្គ័ល)។ ព្រះរាជាកាលដែលជ្រាបថា ឮថាព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយយាងមកដល់ហើយ ក៏យាងចេញមកក្នុងខណៈនោះ រួចត្រាស់សួរពីមូលហេតុនៃការយាងមក ហើយក៏ទូលថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ថ្ងៃនេះមិនទាន់មានឱកាសទេ ថ្ងៃស្អែកគឺជាពិធីវប្បមង្គលរបស់ពួកយើង ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើប្រគេននៅថ្ងៃទី ៣។ ព្រះរាជាមានបន្ទូលតែប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏យាងចូលទៅវិញដោយមិនបាននិមន្តព្រះបច្ចេកពុទ្ធឡើយ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក៏គិតថា ពួកយើងនឹងយាងទៅកាន់ទីកន្លែងផ្សេងវិញ រួចក៏យាងចេញទៅ។

ក្នុងខណៈនោះ ភរិយារបស់មេជាងត្បាញ កាលដែលនាងកំពុងដើរទៅកាន់ក្រុងពារាណសីដើម្បីកិច្ចការអ្វីមួយ ក៏បានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះ រួចក៏ថ្វាយបង្គំ ហើយសួរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់យាងមកក្នុងវេលាមិនសមគួរ (ខុសពេល) យ៉ាងនេះ? ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក៏បានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវតាំងពីដើមមក។ ស្រ្តីនោះជាអ្នកបរិបូរណ៍ដោយសទ្ធា និងបរិបូរណ៍ដោយប្រាជ្ញា កាលបើបានឮដំណឹងនោះហើយ ក៏បាននិមន្តថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់មេត្តាទទួលភិក្ខា (ចង្ហាន់) របស់ពួកយើងក្នុងថ្ងៃស្អែកចុះ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធត្រាស់ថា ម្នាលភគិនី (ប្អូនស្រី) ពួកយើងមានចំនួនច្រើនណាស់។ នាងសួរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើមានចំនួនប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះអង្គប្រាប់ថា មានចំនួន ១,០០០ អង្គ។ នាងទូលថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នៅក្នុងភូមិនេះ មានជាងត្បាញចំនួន ១,០០០ នាក់ដែរ ម្នាក់ៗនឹងថ្វាយភិក្ខាដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គៗ សូមលោកម្ចាស់មេត្តាទទួលនូវភិក្ខាចុះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងចាត់ចែងកសាងសេនាសនៈថ្វាយលោកម្ចាស់ទៀតផង។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក៏ទទួលដោយតុណ្ហីភាព (ភាពស្ងៀមស្ងាត់)។

នាងបានចូលទៅក្នុងភូមិ ហើយប្រកាសឃោសនាថា ខ្ញុំបានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធប្រមាណ ១,០០០ អង្គ ហើយបាននិមន្តលោកទុកហើយ អ្នករាល់គ្នាចូរចាត់ចែងទីកន្លែងសម្រាប់គង់ ចូររៀបចំយាគូ និងភត្តាហារជាដើមចុះ។ អ្នកភូមិទាំងឡាយបានជួយគ្នាធ្វើមណ្ឌបនៅកណ្ដាលភូមិ រៀបចំអាសនៈ ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បាននិមន្តព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយឱ្យគង់ រួចអង្គាសថ្វាយនូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ផ្អែមពិសា។ លុះចប់ភត្តកិច្ច នាងបាននាំស្រ្តីទាំងអស់ក្នុងភូមិទៅថ្វាយបង្គំព្រះបច្ចេកពុទ្ធ រួចទូលថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់មេត្តាទទួលនូវការបដិជ្ញាដើម្បីគង់នៅអស់ត្រីមាស (វស្សា) នេះចុះ។ កាលបើបានទទួលការយល់ព្រមហើយ នាងក៏ប្រកាសក្នុងភូមិទៀតថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា ចូរឱ្យបុរសម្នាក់ក្នុងមួយគ្រួសារ កាន់ដាវ កាន់ពូថៅជាដើម ចូលទៅក្នុងព្រៃ កាត់ឈើជញ្ជូនមកកសាងទីសំណាក់ថ្វាយលោកម្ចាស់ចុះ។

អ្នកភូមិបានស្ដាប់ពាក្យនាងហើយ ក៏ម្នាក់ៗជួយធ្វើកិច្ចការម្នាក់មួយដៃមួយជើង រហូតកសាងបានបណ្ណសាលាចំនួន ១,០០០ ខ្នង ព្រមទាំងទីកន្លែងសម្រាប់សម្រាកពេលយប់ និងពេលថ្ងៃ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក៏បានចូលកាន់វស្សាតាមបណ្ណសាលារៀងៗខ្លួន ហើយអ្នកភូមិក៏ជួយឧបត្ថម្ភបម្រើដោយសេចក្ដីគោរពរៀងៗខ្លួនដែរ។ លុះដល់ពេលចេញវស្សា នាងក៏បានដឹកនាំអ្នកភូមិថា ចូររៀបចំចីវរ និងសំពត់សម្រាប់ប្រគេនព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ដែលចេញវស្សាតាមបណ្ណសាលារៀងៗខ្លួនចុះ រួចក៏បានប្រគេនចីវរដែលមានតម្លៃមួយពាន់មាសដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធម្នាក់មួយអង្គៗ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ បានធ្វើអនុមោទនាហើយ ក៏យាងចេញទៅ។

អ្នកភូមិទាំងនោះ កាលដែលបានធ្វើបុណ្យកុសលនេះហើយ លុះចុតិ (ស្លាប់) ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស មានឈ្មោះថា គណទេវបុត្ត (ទេវបុត្រជាក្រុម)។ ពួកគេបានសោយទិព្វសម្បត្តិនៅទីនោះ រហូតដល់សម័យព្រះពុទ្ធកស្សប ក៏បានចុះមកកើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋីក្នុងក្រុងពារាណសី។ មេជាងត្បាញបានមកកើតជាកូនប្រុសរបស់សេដ្ឋីធំ ចំណែកភរិយារបស់គាត់ ក៏បានកើតជាកូនស្រីរបស់សេដ្ឋីធំដែរ។ អ្នកឯទៀតក៏កើតក្នុងត្រកូលផ្សេងៗគ្នា លុះធំដឹងក្ដី ក៏បានរៀបការចូលក្នុងត្រកូលទាំងនោះទៅតាមលំដាប់។

ថ្ងៃមួយ មានការប្រកាសសព្ទសាធុការស្ដាប់ធម៌ក្នុងវិហារ។ ពួកសេដ្ឋីទាំងនោះ កាលដែលឮថា ព្រះសាស្តានឹងសម្ដែងធម៌ ក៏បាននាំភរិយាទៅកាន់វិហារដើម្បីស្ដាប់ធម៌។ ខណៈដែលពួកគេចូលទៅដល់កណ្ដាលវិហារ ស្រាប់តែមានភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកយ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកដែលមានគ្រូ (ភិក្ខុ) ស្និទ្ធស្នាល ឬមានសាច់ញាតិជាសាមណេរ ក៏បានចូលទៅជ្រកតាមបរិវេណ (កុដិ) ទាំងនោះ។ ចំណែកឯពួកសេដ្ឋីទាំងនោះ ដោយមិនមានអ្នកស្គាល់ស្និទ្ធស្នាល ក៏មិនហ៊ានចូលទៅក្នុងទីណាឡើយ បានត្រឹមតែឈរនៅកណ្ដាលវិហារទាំងទទឹកជោក។ គ្រានោះ មេសេដ្ឋី ក៏បានពោលថា អ្នករាល់គ្នា ចូរមើលសភាពមិនសមគួររបស់ពួកយើងចុះ ពួកយើងជាកុលបុត្រ គួរតែមានសេចក្ដីខ្មាសអៀនចំពោះរឿងនេះ។ អ្នកដទៃសួរថា លោកម្ចាស់ តើពួកយើងគួរធ្វើដូចម្ដេច? មេសេដ្ឋីប្រាប់ថា ពួកយើងជួបសភាពបែបនេះ ក៏ព្រោះតែមិនមានទីកន្លែងដែលស្និទ្ធស្នាល (ជារបស់យើង) ដូច្នេះ ចូរពួកយើងប្រមូលប្រាក់កសាងបរិវេណ (កុដិ) មួយចុះ។ អ្នករាល់គ្នាឆ្លើយថា សាធុ លោកម្ចាស់។ មេសេដ្ឋីបានបរិច្ចាគប្រាក់ ១,០០០ មាស ម្នាក់ៗឯទៀតបរិច្ចាគម្នាក់ ៥០០ មាស ចំណែកពួកស្រ្តីៗ បរិច្ចាគម្នាក់ ២៥០ មាស។

ពួកគេបានប្រមូលប្រាក់នោះមកកសាងមហាបរិវេណ ដែលមានឈ្មោះថា មហាបរិវេណ ដែលមានប្រាសាទកំពូល (កូដាគារ) ចំនួន ១,០០០ ជាបរិវារ ដើម្បីជាទីប្រថាប់របស់ព្រះសាស្តា។ ដោយសារសំណង់នោះមានទំហំធំពេក ប្រាក់ដែលប្រមូលបានលើកដំបូងមិនគ្រប់គ្រាន់ ពួកគេក៏បានបរិច្ចាគថែមម្នាក់ពាក់កណ្ដាលៗទៀត។ លុះបរិវេណនោះរួចរាល់ ពួកគេក៏បានធ្វើពិធីបុណ្យឆ្លងវិហារ ដោយបានថ្វាយមហាទានដល់ភិក្ខុសង្ឃដែលមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ និងបានប្រគេនចីវរដល់ភិក្ខុចំនួន ២០,០០០ អង្គ។

ចំណែកឯភរិយារបស់មេកុដុម្ពិកៈវិញ នាងមិនបានធ្វើបុណ្យស្មើគ្នាជាមួយអ្នកដទៃទាំងអស់ឡើយ ប៉ុន្តែនាងបានតាំងនៅក្នុងប្រាជ្ញារបស់ខ្លួនដោយគិតថា អញនឹងបូជាចំពោះព្រះសាស្តាឱ្យវិសេសលើសលប់ជាងគេ ទើបនាងកាន់យកនូវត្របកផ្កាអនោជា (ផ្កាដែលមិនចេះស្វិត) និងសំពត់សាដកដែលមានតម្លៃមួយពាន់មាស រួមជាមួយកញ្ច្រែងដាក់ផ្កាអនោជា ក្នុងខណៈដែលព្រះអង្គធ្វើអនុមោទនា នាងក៏បានបូជាចំពោះព្រះសាស្តាដោយផ្កាអនោជាទាំងឡាយ រួចដាក់សំពត់សាដកនោះនៅទៀបព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ ហើយតាំងប្រាថ្នាថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មិនថាខ្ញុំម្ចាស់កើតក្នុងទីណាៗ សូមឱ្យសរីរៈរបស់ខ្ញុំម្ចាស់មានពណ៌ដូចជាផ្កាអនោជា និងសូមឱ្យខ្ញុំម្ចាស់មានឈ្មោះថា អនោជា ដូចគ្នាដែរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើអនុមោទនាថា សូមឱ្យសម្រេចដូចប្រាថ្នាចុះ។

អ្នកទាំងនោះទាំងអស់ រស់នៅរហូតអស់អាយុកាល ក៏បានចុតិ ទៅកើតក្នុងទេវលោក។ លុះដល់សម័យពុទ្ធកាលនេះ ពួកគេក៏ចុតិចាកទេវលោកមកកើតក្នុងមនុស្សលោកវិញ៖

• មេកុដុម្ពិកៈ បានមកកើតក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងក្រុងកុក្កុដវតី លុះធំដឹងក្ដីឡើង ក៏បានសោយរាជ្យព្រះនាមថា ព្រះបាទមហាកប្បិន។

• អ្នកឯទៀត បានមកកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យទាំងឡាយ។

• ភរិយារបស់មេកុដុម្ពិកៈ បានមកកើតក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងក្រុងសាគល នៃមទ្ទរដ្ឋ។ នាងមានសរីរៈពណ៌ដូចផ្កាអនោជា ទើបគេដាក់ឈ្មោះឱ្យថា អនោជា។ លុះធំឡើង នាងក៏បានមកជាមហេសីរបស់ព្រះបាទមហាកប្បិន មាននាមថា អនោជាទេវី។

• ស្ត្រីឯទៀត ក៏បានកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យ ហើយលុះធំឡើង ក៏បានរៀបការ ចូលទៅក្នុងផ្ទះរបស់កូនអាមាត្យទាំងនោះវិញ។

អ្នកទាំងអស់នោះ បានសោយសម្បត្តិស្មើៗនឹងសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា ដោយអានុភាពនៃបុណ្យដែលបានធ្វើរួមគ្នា។ កាលបើព្រះរាជាគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង ហើយឡើងគង់លើដំរីយាងត្រេចទៅ ពួកអាមាត្យទាំងនោះក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។ បើព្រះរាជាយាងតាមសេះ ឬតាមរថ ពួកគេក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។

ព្រះរាជាមានសេះដ៏ប្រសើរ ៥ ក្បាលគឺ៖ ពល, ពលវាហន, បុប្ផ, បុប្ផវាហន និងសុបត្ត។ ព្រះអង្គតែងគង់លើសេះឈ្មោះ សុបត្ត ដោយផ្ទាល់ ចំណែកសេះ ៤ ទៀត ទ្រង់ប្រគល់ឱ្យពួកអ្នកជិះសេះ ដើម្បីទៅនាំដំណឹងផ្សេងៗ។ រៀងរាល់ព្រឹក ព្រះអង្គឱ្យសេះទាំងនោះស៊ីអាហារ រួចចាត់ឱ្យទៅចម្ងាយ ២ ឬ ៣ យោជន៍ ដើម្បីស៊ើបការណ៍ថា តើព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ឬព្រះសង្ឃ កើតឡើងហើយឬនៅ? ប្រសិនបើដឹងហើយ ចូរនាំដំណឹងដ៏រីករាយនោះមកប្រាប់ព្រះអង្គវិញ។ អ្នកជិះសេះទាំងនោះចេញតាមទ្វារទាំង ៤ ត្រេចទៅអស់ចម្ងាយ ៣ យោជន៍ តែមិនដែលបានដំណឹងអ្វីឡើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញរាល់ថ្ងៃ។

ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាគង់លើសេះសុបត្ត ហែហមដោយអាមាត្យមួយពាន់នាក់ យាងទៅកាន់ឧទ្យាន។ គ្រានោះ ទ្រង់បានឃើញពួកពាណិជ្ជករ ៥០០ នាក់ដែលធ្វើដំណើរមកពីចម្ងាយមានសភាពហត់នឿយ កំពុងចូលមកក្នុងនគរ ក៏ទ្រង់គិតថា អ្នកទាំងនេះមកពីផ្លូវឆ្ងាយ ប្រាកដជាដឹងដំណឹងល្អៗខ្លះមិនខាន ទើបត្រាស់ឱ្យហៅមកសួរថា អ្នករាល់គ្នា មកពីណា? ពួកពាណិជ្ជករទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព មាននគរមួយឈ្មោះសាវត្ថី នៅចម្ងាយពីទីនេះ ១២០ យោជន៍ ពួកទូលបង្គំមកពីទីនោះ។ ព្រះអង្គសួរថា តើនៅទីនោះមានដំណឹងអ្វីប្លែកខ្លះទេ? ពួកពាណិជ្ជករទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ មិនមានអ្វីផ្សេងទេ គឺមានតែ "ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ" ត្រាស់ដឹងឡើងហើយ។

គ្រាន់តែឮពាក្យថា ពុទ្ធោ (ព្រះពុទ្ធ) ភ្លាម ព្រះរាជាក៏មានបីតិទាំង ៥ កម្រិតជ្រាបចូលពេញសរីរៈ រហូតដល់មិនអាចពិចារណាអ្វីបានមួយស្របក់ធំ។ លុះស្វាងពីបីតិ ព្រះអង្គសួរជាថ្មីថា អ្នករាល់គ្នា និយាយថាម៉េចមិញ? ពួកគេទូលថា ព្រះពុទ្ធ ត្រាស់ដឹងហើយ ព្រះអង្គ។ ព្រះរាជាសួរដដែលៗរហូតដល់ ៣ ដង លុះដល់លើកទី ៤ ពួកគេនៅតែទូលថាព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងហើយ ទើបព្រះអង្គមានបន្ទូលថា អ្នករាល់គ្នា អញនឹងឱ្យរង្វាន់ដល់អ្នកមួយសែនមាស រួចសួរទៀតថា តើមានដំណឹងអ្វីផ្សេងទៀតទេ? ពួកគេទូលថា ព្រះអង្គអើយ "ព្រះធម៌" ក៏កើតឡើងហើយដែរ។ ព្រះរាជាកាលបើឮពាក្យថា ធម្មោ (ព្រះធម៌) ក៏មានសេចក្ដីត្រេកអរដូចមុនទៀត រហូតសួរដល់ ៤ ដង រួចក៏ប្រទានរង្វាន់មួយសែនមាសថែមទៀត ហើយសួរទៀតថា តើមានដំណឹងអ្វីផ្សេងទៀតទេ មិត្តភក្តិទាំងឡាយ? ពួកគេទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ "ព្រះសង្ឃរតនៈ" ក៏កើតឡើងហើយដែរ។ ព្រះរាជាកាលបើឮពាក្យថា សង្ឃោ (ព្រះសង្ឃ) ក៏ត្រេកអរឥតឧបមា សួររហូតដល់ ៤ ដង រួចក៏ប្រទានរង្វាន់មួយសែនមាសទៀត សរុបជា ៣ សែនមាស។

បន្ទាប់មក ព្រះរាជាសម្លឹងមើលពួកអាមាត្យមួយពាន់នាក់ រួចសួរថា អ្នករាល់គ្នា តើអ្នកនឹងធ្វើដូចម្ដេច? ពួកអាមាត្យសួរវិញថា បពិត្រព្រះអង្គ ចុះព្រះអង្គនឹងធ្វើដូចម្ដេចដែរ? ព្រះរាជាមានបន្ទូលថា អ្នករាល់គ្នា កាលដែលអញបានឮថា ព្រះពុទ្ធកើតឡើង ព្រះធម៌កើតឡើង ព្រះសង្ឃកើតឡើងហើយដូច្នេះ អញនឹងមិនត្រឡប់ទៅវិញឡើយ អញនឹងទៅរកព្រះសាស្តាដើម្បីបួសក្នុងសំណាក់ព្រះអង្គ។ ពួកអាមាត្យទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ ពួកទូលបង្គំក៏នឹងបួសជាមួយព្រះអង្គដែរ។

ព្រះរាជាបានសរសេរអក្សរលើបន្ទះមាស ប្រគល់ឱ្យពួកពាណិជ្ជករ រួចមានបន្ទូលថា ចូរអ្នកទៅប្រាប់អនោជាទេវីចុះ នាងនឹងប្រទានប្រាក់ ៣ សែនមាសដល់អ្នក ហើយចូរប្រាប់នាងថា "រាជសម្បត្តិទាំងឡាយ ព្រះរាជាបានប្រគល់ឱ្យនាងហើយ សូមនាងសោយសម្បត្តិជាសុខចុះ" ប្រសិនបើនាងសួរថា "ចុះព្រះរាជាយាងទៅណា?" ចូរប្រាប់នាងថា "ព្រះរាជាយាងទៅបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តាហើយ"។ ពួកអាមាត្យក៏បានផ្ញើសារទៅប្រាប់ភរិយារបស់ខ្លួនក្នុងន័យដូចគ្នាដែរ។ ព្រះរាជាកាលដែលចាត់ចែងពួកពាណិជ្ជកររួចហើយ ក៏ឡើងគង់លើសេះ ហែហមដោយអាមាត្យមួយពាន់នាក់ យាងចេញទៅក្នុងខណៈនោះឯង។

ព្រះសាស្តាក៏ដូច្នោះដែរ ក្នុងថ្ងៃនោះ វេលាជិតភ្លឺ កាលទ្រង់ត្រួតពិនិត្យមើលលោក ក៏បានឃើញព្រះបាទមហាកប្បិន ព្រមដោយបរិវារ ហើយទ្រង់ជ្រាបថា មហាកប្បិននេះ បានស្ដាប់ដំណឹងពីការកើតឡើងនៃរតនៈទាំង ៣ ពីសំណាក់ពួកពាណិជ្ជករ ហើយបានបូជាពាក្យរបស់ពួកគេដោយប្រាក់ ៣ សែនមាស រួចលះបង់រាជសម្បត្តិ ចេញមកជាមួយអាមាត្យ ១,០០០ នាក់ ដើម្បីបំណងនឹងបួសចំពោះតថាគត។ ស្អែកនេះ គាត់នឹងចេញដំណើរមកដល់ហើយ។ គាត់ព្រមទាំងបរិវារ នឹងបានសម្រេចអរហត្តផល ព្រមដោយបដិសម្ភិទាញាណទាំងឡាយ តថាគតនឹងទៅទទួលស្វាគមន៍គាត់។

លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រៀបដូចជាស្ដេចចក្រពត្តិដែលយាងទៅទទួលមេភូមិតូចតាចដូច្នោះ ព្រះអង្គទ្រង់កាន់បាត្រ និងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងកាត់ចម្ងាយផ្លូវ ១២០ យោជន៍ ទៅកាន់ត្រើយទន្លេចន្ទភាគា ហើយគង់នៅក្រោមដើមជ្រៃ (និគ្រោធរុក្ខ) ដោយបញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សី (រស្មី ៦ ពណ៌)។

ចំណែកព្រះរាជា កាលដែលយាងមកដល់ទន្លេមួយ ក៏ត្រាស់សួរថា ទន្លេនេះឈ្មោះអ្វី? អាមាត្យទូលថា ឈ្មោះទន្លេអបរច្ឆា ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គសួរថា តើវាមានទំហំប៉ុនណា? អាមាត្យទូលថា ជម្រៅកន្លះយោជន៍ ទទឹងកន្លះយោជន៍ ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គសួរថា តើទីនេះមានទូក ឬក្បូនដែរឬទេ? អាមាត្យទូលថា មិនមានទេ ព្រះអង្គ។ ព្រះរាជាមានបន្ទូលថា កាលដែលពួកយើងរង់ចាំរកទូកជាដើមនោះ ជាតិរមែងនាំយើងទៅរកជរា ជរានាំទៅរកមរណៈ។ អញចេញមកដោយចិត្តមិនមានសង្ស័យ ដើម្បីបូជាចំពោះរតនៈទាំង ៣ ដោយអានុភាពនៃព្រះរតនត្រ័យនោះ សូមឱ្យទឹកនេះ កុំមានសភាពជាទឹក (សម្រាប់អញ) ឡើយ។ ព្រះអង្គទ្រង់នឹកដល់គុណនៃព្រះរតនត្រ័យថា ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ជាដើម គឺពុទ្ធានុស្សតិ រួចក៏នាំបរិវារចុះទៅក្នុងផ្ទៃទឹកជាមួយនឹងសេះ ១,០០០ ក្បាល។ ពួកសេះសិន្ធពទាំងនោះ រត់លើផ្ទៃទឹកដូចជារត់លើថ្មដាដូច្នោះឯង សូម្បីតែចុងក្រចកជើងសេះ ក៏មិនទទឹកទឹកដែរ។

ព្រះអង្គយាងឆ្លងផុតទន្លេនោះហើយ យាងទៅមុខទៀត ក៏ជួបទន្លេមួយទៀត ហើយសួរថា ទន្លេនេះឈ្មោះអ្វី? អាមាត្យទូលថា ឈ្មោះទន្លេនីលវាហិនី ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គសួរថា តើវាមានទំហំប៉ុនណា? អាមាត្យទូលថា ទាំងជម្រៅ និងទទឹង គឺកន្លះយោជន៍ ព្រះអង្គ។ សេចក្ដីឯទៀត ក៏ដូចជាមុនដែរ ប៉ុន្តែលើកនេះ ព្រះអង្គទ្រង់នឹកដល់ធម្មានុស្សតិថា ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ ជាដើម រួចក៏យាងឆ្លងទៅ។

លុះយាងបន្តទៅទៀត ក៏ជួបទន្លេទី ៣ ហើយសួរថា ទន្លេនេះឈ្មោះអ្វី? អាមាត្យទូលថា ឈ្មោះទន្លេចន្ទភាគា ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គសួរថា តើវាមានទំហំប៉ុនណា? អាមាត្យទូលថា ទាំងជម្រៅ និងទទឹង គឺ ១ យោជន៍ ព្រះអង្គ។ លើកនេះ ព្រះអង្គទ្រង់នឹកដល់សង្ឃានុស្សតិថា សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ជាដើម រួចក៏យាងឆ្លងទៅ។

កាលដែលយាងឆ្លងផុតទន្លេនោះទៅ ក៏បានឃើញឆព្វណ្ណរង្សីដែលចេញពីព្រះសរីរៈនៃព្រះសាស្តា។ មែក ធាង និងស្លឹកនៃដើមជ្រៃនោះ ក៏ប្រែជាមានពណ៌ដូចមាសឆ្អិនឆ្អៅ។ ព្រះរាជាទ្រង់ចិន្តាថា ពន្លឺនេះ មិនមែនជាពន្លឺព្រះចន្ទ មិនមែនពន្លឺព្រះអាទិត្យ ហើយក៏មិនមែនជាពន្លឺរបស់ទេវតា មារ ព្រហ្ម នាគ ឬគ្រុឌឡើយ។ ពិតណាស់ អាត្មាអញដែលយាងមកដើម្បីព្រះសាស្តា ប្រាកដជាព្រះមហាគោតមពុទ្ធ ទ្រង់ទតឃើញអាត្មាអញហើយ។ ភ្លាមនោះ ព្រះអង្គចុះពីខ្នងសេះ ឱនព្រះសរីរៈចុះ យាងទៅរកព្រះសាស្តាតាមដាននៃរស្មីនោះ ប្រៀបដូចជាការមុជចុះទៅក្នុងទឹកជាតិហីង្សុល (មនោសិលា) គឺចូលទៅក្នុងចន្លោះនៃពុទ្ធរស្មី រួចថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ព្រមដោយអាមាត្យ ១,០០០ នាក់។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងនូវអនុបុព្វិកថាដល់ពួកគេ។ លុះចប់ធម្មទេសនា ព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ក៏បានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល។

បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់គ្នាក៏ក្រោកឡើងក្រាបទូលសូមបួស។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ពិចារណាថា តើបាត្រ និងចីវរដែលកើតឡើងដោយឫទ្ធិ នឹងមានដល់កុលបុត្រទាំងនេះដែរឬទេ? រួចទ្រង់ជ្រាបថា កុលបុត្រទាំងនេះ ធ្លាប់បានប្រគេនចីវរ ១,០០០ ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ១,០០០ អង្គ ហើយក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធកស្សប ក៏បានប្រគេនចីវរ ២០,០០០ ដល់ភិក្ខុ ២០,០០០ អង្គដែរ។ មិនមែនជារឿងចម្លែកឡើយ ដែលបាត្រ និងចីវរដែលកើតឡើងដោយឫទ្ធិនឹងមានដល់ពួកគេ។ ព្រះអង្គទ្រង់លូកព្រះហស្ថខាងស្ដាំចេញ រួចត្រាស់ថា ឯថ ភិក្ខវោ, ចរថ ព្រហ្មចរិយំ សម្មា ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយាយ (ចូរអ្នករាល់គ្នាជាភិក្ខុមកចុះ ចូរប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដោយប្រពៃចុះ)។ ក្នុងខណៈនោះ ពួកគេក៏បានក្លាយជាភិក្ខុដែលទ្រង់នូវបរិក្ខារទាំង ៨ មានសណ្ឋានដូចជាព្រះថេរៈដែលមានវស្សា ៦០ ដូច្នោះឯង រួចហោះឡើងលើអាកាស ហើយចុះមកវិញថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចអង្គុយចុះ។

ពួកពាណិជ្ជករទាំងនោះ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់រាជត្រកូល ហើយឱ្យគេទៅក្រាបទូលសុំចូលគាល់។ កាលដែលព្រះនាងមានបន្ទូលថា ឱ្យពួកគេចូលមកចុះ ទើបពួកគេចូលទៅថ្វាយបង្គំហើយឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ។ គ្រានោះ ព្រះនាងត្រាស់សួរថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា តើអ្នកមកទីនេះដោយមូលហេតុអ្វី? ពួកគេទូលថា ព្រះរាជាបានចាត់ពួកទូលបង្គំឱ្យមកគាល់ព្រះនាង ដើម្បីសុំបើកប្រាក់ចំនួន ៣ សែនមាស។ ព្រះនាងត្រាស់ថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា អ្នកនិយាយច្រើនពេកហើយ តើអ្នកបានធ្វើអ្វីខ្លះថ្វាយព្រះរាជា បានជាព្រះអង្គជ្រះថ្លានឹងអ្នក រហូតដល់ឱ្យរង្វាន់ច្រើនដល់ថ្នាក់នេះ? ពួកគេទូលថា បពិត្រព្រះនាង ពួកទូលបង្គំមិនបានធ្វើអ្វីផ្សេងឡើយ គ្រាន់តែបានក្រាបទូលនូវដំណឹងមួយដល់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះនាងសួរថា ចុះតើអ្នកអាចប្រាប់ដំណឹងនោះដល់យើងបានទេ? ពួកគេទូលថា ក្រាបទូល អាចប្រាប់បាន។ ព្រះនាងត្រាស់ថា បើដូច្នោះ ចូរអ្នកនិយាយមកចុះ។ ពួកគេទូលថា បពិត្រព្រះនាង ឥឡូវនេះ "ព្រះពុទ្ធ" ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកហើយ។

គ្រាន់តែឮពាក្យនោះភ្លាម ព្រះនាងក៏មានបីតិជ្រាបចូលពេញសរីរៈដូចជាព្រះរាជាដែរ រហូតដល់មិនអាចពិចារណាអ្វីបានមួយស្របក់ធំអស់ ៣ ដង លុះដល់លើកទី ៤ កាលដែលឮពាក្យថា ពុទ្ធោ ច្បាស់ហើយ ព្រះនាងក៏សួរថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា ចំពោះពាក្យនេះ តើព្រះរាជាប្រទានរង្វាន់ដល់អ្នកប៉ុន្មាន? ពួកគេទូលថា មួយសែនមាស ព្រះនាង។ ព្រះនាងត្រាស់ថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា ព្រះរាជាធ្វើមិនសមគួរឡើយ កាលដែលឮដំណឹងដ៏វិសេសបែបនេះហើយ បែរជាប្រទានរង្វាន់ដល់អ្នកត្រឹមតែមួយសែនមាសនោះ។ ចំណែកយើងវិញ យើងនឹងឱ្យរង្វាន់ដល់អ្នកចំនួន ៣ សែនមាស ដើម្បីជាបណ្ណាការ (សគុណ) ពីសំណាក់យើងដែលជាមនុស្សកម្សត់។ ចុះក្រៅពីនេះ តើអ្នកបានទូលអ្វីដល់ព្រះរាជាទៀត? ពួកគេក៏រៀបរាប់នូវដំណឹង ២ ទៀត (គឺព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ) តាមលំដាប់។ ព្រះនាងក៏មានសេចក្ដីបីតិឥតឧបមា ហើយបានប្រទានរង្វាន់ក្នុងមួយដំណឹងៗចំនួន ៣ សែនមាសថែមទៀត សរុបទាំងអស់ពួកពាណិជ្ជករទទួលបានប្រាក់ ១២ សែនមាស (១ លាន ២ សែន)។

បន្ទាប់មក ព្រះនាងត្រាស់សួរថា ម្នាលអ្នករាល់គ្នា ចុះឥឡូវនេះ ព្រះរាជាគង់នៅឯណា? ពួកគេទូលថា បពិត្រព្រះនាង ព្រះអង្គយាងទៅបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តាហើយ។ ព្រះនាងសួរថា ចុះព្រះអង្គមានផ្ដាំផ្ញើអ្វីមកយើងខ្លះទេ? ពួកគេទូលថា ព្រះអង្គមានបន្ទូលថា ទ្រង់បានលះបង់ឥស្សរិយយស (អំណាច) ទាំងអស់ដល់ព្រះនាងហើយ សូមព្រះនាងសោយសម្បត្តិទាំងឡាយតាមចំណង់ចុះ។ ព្រះនាងសួរទៀតថា ចុះពួកអាមាត្យនៅឯណា? ពួកគេទូលថា ពួកអាមាត្យក៏យាងទៅបួសជាមួយព្រះរាជាទាំងអស់ដែរ ព្រះនាង។

ព្រះនាងអនោជា កាលបើជ្រាបដូច្នោះ ក៏ហៅភរិយារបស់ពួកអាមាត្យមក ហើយសួរថា ម្នាលនាងរាល់គ្នា ឥឡូវនេះ ស្វាមីរបស់នាងបានទៅបួសជាមួយព្រះរាជាអស់ហើយ តើនាងរាល់គ្នានឹងធ្វើដូចម្ដេច? ពួកនាងសួរថា បពិត្រព្រះនាង ចុះពួកលោកមានផ្ដាំអ្វីដល់ពួកយើងខ្លះទេ? ព្រះនាងប្រាប់ថា ពួកលោកបានលះបង់សម្បត្តិទាំងអស់ឱ្យនាងរាល់គ្នាហើយ គឺឱ្យនាងរាល់គ្នាប្រើប្រាស់សម្បត្តិទាំងនោះតាមចិត្តចុះ។ ពួកនាងសួរវិញថា ចុះចំណែកព្រះនាងផ្ទាល់ តើព្រះនាងនឹងធ្វើដូចម្ដេចដែរ? ព្រះនាងអនោជាត្រាស់ថា ម្នាលនាងរាល់គ្នា ព្រះរាជាគ្រាន់តែឮដំណឹងក្នុងកណ្ដាលផ្លូវ ក៏បានបូជាចំពោះរតនៈទាំង ៣ អស់ប្រាក់ ៣ សែនមាស ហើយលះបង់រាជសម្បត្តិដូចជាខ្ជាក់ចោលនូវដុំទឹកមាត់ រួចយាងទៅបួសបាត់ទៅ។ ចំណែកយើងវិញ កាលដែលបានស្ដាប់ដំណឹងពីព្រះរតនត្រ័យនេះហើយ យើងបានបូជាអស់ប្រាក់រហូតដល់ ៩ សែនមាស។ សម្បត្តិទាំងនេះ មិនមែននាំមកនូវទុក្ខតែចំពោះព្រះរាជាឡើយ គឺនាំមកនូវទុក្ខដល់យើងដូចគ្នាដែរ។ តើនរណាឡើយ នឹងទៅលុតជង្គង់មាត់ត្រងយកដុំទឹកមាត់ដែលព្រះរាជាខ្ជាក់ចោលទៅហើយនោះមកវិញ? យើងមិនត្រូវការសម្បត្តិទាំងនេះទេ យើងក៏នឹងទៅបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តាដែរ។ ពួកនាងទាំងនោះក៏ទូលថា បពិត្រព្រះនាង ពួកទូលបង្គំក៏នឹងទៅបួសជាមួយព្រះនាងដែរ។ ព្រះនាងសួរថា បើអ្នករាល់គ្នាអាចធ្វើបាន វាជាការល្អណាស់។ ពួកនាងទូលថា ពួកទូលបង្គំអាចធ្វើបាន ព្រះនាង។

ព្រះនាងត្រាស់ថា បើដូច្នោះ ចូរមកចុះ រួចក៏ចាត់ចែងរៀបចំរថចំនួន ១,០០០ គ្រឿង ហើយយាងចេញទៅជាមួយស្ត្រីទាំងនោះ។ នៅតាមផ្លូវ កាលដែលជួបទន្លេទី ១ ព្រះនាងក៏ត្រាស់សួរដូចដែលព្រះរាជាធ្លាប់សួរដែរ។ កាលបើដឹងរឿងរ៉ាវគ្រប់យ៉ាងហើយ ព្រះនាងត្រាស់ថា ចូរអ្នករាល់គ្នាមើលផ្លូវដែលព្រះរាជាយាងទៅចុះ។ ពួកនាងទូលថា បពិត្រព្រះនាង ពួកទូលបង្គំមិនឃើញដានជើងសេះទាល់តែសោះ។ ព្រះនាងត្រាស់ថា ព្រះរាជាយាងទៅដើម្បីបូជារតនៈទាំង ៣ ប្រាកដជាបានធ្វើសច្ចកិរិយាហើយយាងទៅមិនខាន។ ចំណែកយើង ក៏ចេញមកដើម្បីបូជារតនៈទាំង ៣ ដែរ ដោយអានុភាពនៃព្រះរតនត្រ័យនោះ សូមឱ្យទឹកនេះ កុំមានសភាពជាទឹក (សម្រាប់យើង) ឡើយ។ ព្រះនាងទ្រង់រលឹកដល់គុណនៃព្រះរតនត្រ័យ រួចក៏បញ្ជារថទាំង ១,០០០ ឱ្យបរទៅ។ ផ្ទៃទឹកក៏មានសភាពរឹងមាំដូចជាថ្មដា សូម្បីតែកាំរថ និងរង្វង់កង់រថ ក៏មិនទទឹកទឹកឡើយ។ ព្រះនាងយាងឆ្លងផុតទន្លេទាំង ៣ ដោយវិធីបែបនេះឯង។

គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបពីការយាងមកដល់នៃព្រះនាងអនោជា ទើបទ្រង់ធ្វើឫទ្ធិបាំងមិនឱ្យពួកភិក្ខុ (អតីតស្វាមី) ដែលគង់នៅក្បែរព្រះអង្គនោះ ឱ្យមើលទៅមិនឃើញឡើយ។

ព្រះនាងយាងមកដល់ ក៏បានឃើញឆព្វណ្ណរង្សីចេញពីព្រះសរីរៈនៃព្រះសាស្តា ហើយក៏យាងចូលទៅថ្វាយបង្គំ រួចទូលសួរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកទូលបង្គំស្មានថា ព្រះបាទមហាកប្បិនយាងមកកាន់សំណាក់លោកម្ចាស់ហើយ តើពេលនេះព្រះអង្គគង់នៅឯណា សូមលោកម្ចាស់មេត្តាបង្ហាញដល់ពួកទូលបង្គំផង។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ចូរអ្នករាល់គ្នាអង្គុយសិនចុះ អ្នកនឹងបានឃើញទ្រង់ក្នុងទីនេះឯង។ ពួកនាងមានចិត្តត្រេកអរ ក៏អង្គុយចុះដោយសង្ឃឹមថា ពួកយើងនឹងបានជួបស្វាមីក្នុងទីនេះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងនូវអនុបុព្វិកថាដល់ពួកនាង។ លុះចប់ធម្មទេសនា ព្រះនាងអនោជាព្រមទាំងបរិវារ ក៏បានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ចំណែកឯព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ និងភិក្ខុបរិវារ កាលដែលបានស្ដាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្ដែងពង្រីកសេចក្ដីដល់ពួកនាង ក៏បានសម្រេចនូវអរហត្តផល ព្រមដោយបដិសម្ភិទាញាណទាំងអស់។ ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះសាស្តាទើបបង្ហាញភិក្ខុទាំងនោះដែលបានសម្រេចអរហត្តផលហើយ ឱ្យពួកនាងបានឃើញ។

ឮថា ហេតុដែលព្រះអង្គបាំងមិនឱ្យឃើញតាំងពីដំបូង ព្រោះកាលបើពួកនាងមកដល់ភ្លាម ហើយឃើញស្វាមីមានក្បាលត្រងោល ស្លៀកដណ្ដប់កាសាវពស្ត្រ (ស្បង់ចីវរ) នោះ ចិត្តរបស់ពួកនាងនឹងមិនអាចតាំងនៅជាឯកគ្គតាបានឡើយ ហើយក៏មិនអាចសម្រេចមគ្គផលបានដែរ។ លុះត្រាតែពួកនាងមានសទ្ធាមិនរំភើបញាប់ញ័រ (សម្រេចសោតាបត្តិផល) ហើយ ទើបព្រះអង្គបង្ហាញភិក្ខុទាំងនោះដែលជាព្រះអរហន្តឱ្យឃើញ។

 

ពួកនាងកាលដែលបានឃើញភិក្ខុទាំងនោះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋាន (ការក្រាបថ្វាយបង្គំដោយអង្គ ៥) រួចទូលថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កិច្ចក្នុងបព្វជ្ជា (ការបួស) របស់លោកម្ចាស់ បានដល់នូវទីបំផុតហើយ រួចក៏ថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយទូលសូមបួស។ ព្រះសាស្តាមានពុទ្ធដីកាទៅកាន់ឧបាសិកាទាំងនោះថា ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅកាន់ទីក្រុងសាវត្ថី ហើយបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីចុះ។ ពួកនាងក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ជនបទតាមលំដាប់ ដោយមានមហាជននាំយកសក្ការៈមកថ្វាយនៅតាមផ្លូវ រហូតដល់ក្រុងសាវត្ថីក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ១២០ យោជន៍ រួចក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនី ហើយបានសម្រេចនូវអរហត្តផលទាំងអស់គ្នា។

ចំណែកឯព្រះសាស្តា ក៏បាននាំភិក្ខុមួយពាន់អង្គ យាងតាមអាកាសទៅកាន់ជេតវនវិហារ។ នៅទីនោះ ព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ មិនថាក្នុងទីសម្រាកពេលយប់ ឬពេលថ្ងៃ លោកតែងតែបន្លឺនូវឧទានថា អហោ សុខំ, អហោ សុខំ (ឱ! សុខណាស់ ឱ! សុខណាស់) រឿយៗ។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបទូលព្រះភគវាថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះមហាកប្បិនបន្លឺឧទានថា អហោ សុខំ, អហោ សុខំ ប្រហែលជាលោកនឹកភ្នកដល់កាមសុខ និងរាជសម្បត្តិដែលលោកធ្លាប់សោយពីមុនហើយដឹង? ព្រះសាស្តាត្រាស់ឱ្យហៅលោកមកសួរថា កប្បិន តើពិតមែនឬ ដែលអ្នកបន្លឺឧទានព្រោះនឹកដល់កាមសុខ និងរាជសុខនោះ? លោកក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះភគវា ព្រះអង្គរមែងជ្រាបច្បាស់ថា ខ្ញុំព្រះករុណាបន្លឺឧទានបែបនោះដោយសារមូលហេតុអ្វី។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កូនរបស់តថាគត មិនបានបន្លឺឧទានព្រោះនឹកដល់កាមសុខ ឬរាជសុខឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះកូនរបស់តថាគតមាន "ធម្មបីតិ" និង "ធម្មរតិ" (សេចក្ដីត្រេកអរក្នុងធម៌) កើតឡើង ទើបលោកបន្លឺឧទានដោយប្រារព្ធនូវអមតមហានិព្វានតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

កាលដែលតភ្ជាប់អនុសន្ធិសម្ដែងធម៌យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់នូវគាថានេះថា៖

៧៩. ធម្មបីតិ សុខំ សេតិ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

អរិយប្បវេទិតេ ធម្មេ,  សទា រមតិ បណ្ឌិតោ។

បណ្ឌិតដែលមានសេចក្តីឆ្អែតក្នុងធម៌ មានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ រមែងដេកជាសុខ រមែងត្រេកអរក្នុងធម៌ ដែលព្រះអរិយៈប្រកាសទុកហើយគ្រប់ពេល។

អធិប្បាយសេចក្ដីនៃគាថា

ក្នុងបទថា ធម្មបីតិ មានន័យថា អ្នកផឹកនូវធម៌ (ធម្មបាយកោ)។ សេចក្តីថា ធម្មជាតិដែលឈ្មោះថា ធម៌នេះ មិនមែនបុគ្គលអាចដងដាក់ក្នុងភាជន៍ផឹក ដូចជាទឹកយាគូជាដើមនោះបានឡើយ ប៉ុន្តែការដែលបុគ្គលបានពាល់ត្រូវនូវ លោកុត្តរធម៌ ៩ ប្រការ ដោយនាមកាយក្តី ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់តាមរយៈអារម្មណ៍ក្តី និងការចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ចៈទាំងឡាយ មានទុក្ខសច្ចៈជាដើម ដោយបរិញ្ញាភិសមយ (ការដឹងច្បាស់) ជាដើមក្តី ទាំងនេះឯងឈ្មោះថា ការផឹកនូវធម៌។

បទថា សុខំ សេតិ គ្រាន់តែជាពាក្យសម្រាប់សម្ដែងប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែអត្ថន័យពិតប្រាកដគឺ សំដៅលើការរស់នៅជាសុខក្នុងឥរិយាបថទាំង ៤ (ឈរ ដើរ អង្គុយ គេង)។

បទថា វិប្បសន្នេន គឺដោយចិត្តដែលមិនមានសេចក្តីល្អក់កករ មិនមានកិលេសចូលមកគ្របដណ្តប់។

បទថា អរិយប្បវេទិតេ គឺក្នុងពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងឡាយ មានសតិប្បដ្ឋានជាដើម ដែលព្រះអរិយម្ចាស់ទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន បានទ្រង់សម្ដែងទុកហើយ។

បទថា សទា រមតិ គឺបណ្ឌិតដែលប្រកបដោយការផឹកនូវធម៌ និងរស់នៅដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លាបែបនេះ រមែងត្រេកអរ រមែងរីករាយក្នុងធម៌នោះអស់កាលជានិច្ច។

លុះចប់ធម្មទេសនា មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវមគ្គផល មានសោតាបត្តិផលជាដើម។

រឿងព្រះមហាកប្បិនត្ថេរ ទី ៤ ចប់។